دهمين دوره سراسري آموزش رؤيت هلال ماه در ايران                             

دهمين دوره سراسري رؤيت هلال ماه در ايران با محوريت هلال رمضان و شوال 1428

در مركز نجوم آستان مقدس حضرت عبدالعظيم (ع) واقع در شهرري برگزار مي شود

تصاوبري از اختفاي زهره و ماه -

28 خرداد 1386

عكس از آقاي سيد قاسم رستمي

عكس از گروه بروجرد

به نقل از www.ugcs.ir

لحظه‌ي مقارنه‌ي ماه و خورشيد (قرار‌گيري مركز زمين، ماه و خورشيد در يك صفحة شمالي- جنوبي) در ساعت 15:17:55 جمعه 31 شهريور 1385 روي مي‌دهد كه از قضا در همين روز كسوفي حلقوي در آمريكاي جنوبي و اقيانوس آرام به وقوع مي‌پيوندد. در غروب همان روز در حالي كه تنها سه ساعت از مقارنه گذشته است هلال در سرتاسر ايران و حتي جهان قابل رويت نيست. در شامگاه روز بعد با آن‌كه حدود 27 ساعت از سن ماه گذشته است ولي هلال چندان از افق فاصله نگرفته است و رويت آن بسيار دشوار است. اما تجربه‌ي رويت اين گونه هلال‌ها حاكي از آن است كه اين هلال مي‌تواند در مناطق جنوبي ايران با چشم مسلح ديده شود كه به چگونگي رويت آن خواهيم پرداخت.

1- معيار دكتر برنارد يالوپ:

دكتر يالوپ معيار خود را بر اساس دو پارامتر ارزشمند در رويت هلال يعني ضخامت مياني ماه (به مقدار سطح روشن ماه مي‌گويند كه در اوج و حضيض اندازه‌ي ظاهري آن حساب شود) و اختلاف ارتفاع ماه و خورشيد (به فاصله‌ي عمودي  ماه از خورشيد در افق ناظر گفته مي‌شود) در مدت مكث ماه (به فاصله‌ي غروب واقعي خورشيد تا غروب واقعي ماه گفته مي‌شود) در دستگاه مختصات زمين‌مركزي محاسبه مي‌كنند و با استفاده از كاربرد اين دو فاكتور در چند فرمول، پارامتري به نام q را طراحي كرده‌اند كه بر اساس آن مي‌توان با كد‌بندي هر نقطه از زمين، رويت هلال را مورد بررسي قرار داد و سپس با استفاده از تعاريف زير شرايط رويت‌پذيري يك هلال را مورد ارزيابي قرار داد و نتيجه‌گيري كرد.

معيار فوق در سال 1998 طراحي شده و از آن هنگام تاكنون پيشرفت‌هاي بسياري در رويت هلال با ابزار اپتيكي صورت گرفته است. لذا اين معيار مي‌گويد كه هلال فوق در پهنه‌ي ايران قابل رويت نيست.

ولي تجربه‌ي رويت چند هلال به اين شكل كه بهترين آن در آذرماه سال 1384 صورت گرفت، به ما مي‌گويد كه هلال فوق در شرايط مناسب جوي و در هوايي عاري از غبار در جنوب ايران به شكل زير رويت‌پذير خواهد بود.

همان‌طور كه در نقشه ملاحظه مي‌كنيد، هلال رمضان 1427، بر اساس پارامتر q به دست آمده از رويت هلال ذيقعده 1426 در منطقه‌ي فريدن كه در لحظه‌ي اولين رويت توسط جناب آقاي عليرضا بوژمهراني (رصدگر حرفه‌اي رويت هلال و مؤسس اولين سايت رسمي رويت هلال در ايران به نام كمان آسماني) به دست‌آمده و مقدار آن برابر 375/0- بوده است به شرح زير است.

خط رويت‌پذيري اين هلال با مقدار q=-0.375، از روستاي مرزي «قاسميه» در استان خوزستان با عرض و طول جغرافيايي 29 درجه و 57 دقيقة شمالي و 48 درجه و 36 دقيقة شرقي آغاز و در روستاي مرزي «نره‌نو» در استان سيستان و بلوچستان با عرض و طول جغرافيايي 28 درجه و 01 دقيقة شمالي و 62 درجه و 43 دقيقة شرقي پايان مي‌يابد. در زير اين خط هلال ماه با دوچشمي‌هاي متوسط مانند 70×15، 60×20 و 80×20 در شرايط مطلوب جوي قابل رويت است. در بالاي اين خط، براي رويت اين هلال احتياج به ابزار نسبتاً قدرتمتد مانند دوچشمي 120×20 داريم و هر چه فاصله‌ي ما از اين خط بيشتر شود، ارتفاع و مكث ماه كاهش مي‌يابد و به همان نسبت براي رويت هلال احتياج به ابزار قويتري داريم.

2- معيار رصدخانه‌ي آفريقاي جنوبي:

اين معيار توسط تني چند از كارشناسان رصدخانه‌ي آفريقاي جنوبي در سال 2000 ارئه شده است و در آن سه منطقه وجود دارد. اين معيار اختلاف سمت ماه و خورشيد (به فاصله‌ي پاي عمود ماه و پاي عمود خورشيد را در لحظه‌ي را گويند) و ارتفاع ماه (فاصله‌ي ماه از افق) را در لحظه‌ي غروب خورشيد و در دستگاه مختصات مكان مركزي و با لحاظ شكست نور را مبناي حاسبه‌ي خود قرار داده است. همان طور كه ملاحظه مي‌كنيد، بر اساس نظر اين معيار، هلال ماه در پهنه‌ي ايران قابل رويت نيست.

3- معيار دكتر محمد اوده:

اين معيار در سال 2005 ارئه شده و به نوعي مي‌توان گفت نوع تعميم يافته‌ي معيار دكتر يالوپ است. اين معيار نيز مانند معيار يالوپ پارامتري به نام q دارد كه منطقه‌ي رويت هلال در آن به 4 قسمت تقسيم شده است. در واقع ايشان نيمي از منطقه‌ي B معيار يالوپ را به منطق‌ي A و نيمي ديگر را به منطقه‌ي C اضافه كرده‌اند. فرق اين معيار با معيار يالوپ در اين است كه مشخصات هلال در دستگاه مكان‌مركزي محاسبه شده است. بر اساس نظر اين معيار، هلال ماه در مناطق جنوبي ايران قابل رويت با چشم مسلح است و خط رويت‌ناپذيري اين معيار تقريباً موازي با خط q=-0.375 دكتر يالوپ است.

نتيجه‌ي كلي آن‌كه هلال ماه در جنوب ايران قابل رويت است و احتمال رويت هلال در مركز و شمال ايران وجود دارد. در واقع نمونه‌اي از هلال فوق تا كنون مشاهده نشده و رويت اين هلال از ارزش علمي بسياري برخوردار است.

در لحظه‌‌ي رويت دو سياره در كنار ماه خودنمايي مي‌كند كه شانس رويت هلال را افزايش مي‌دهد. بارزترين سياره، عطارد است كه در 6 درجه‌اي شمال غربي ماه قرار دارد. سياره‌ي مريخ بسيار كم‌فروغ است و ديده نمي‌شود ولي در 5/3 درجه‌ي شرق ماه قرار دارد. ماه نيز در لحظه‌ي رويت در صورت فلكي سنبله قرا دارد.

اگر بخواهيد در رويت اين هلال موفق باشيد بايد با استفاده از نرم‌افزارهاي پرقدرت محاسباتي و گرافيكي مانند Starry Night و Moon Calculator 6 (نرم‌افزار دكتر منظور احمد) و Accurate Times 5 ، مكان دقيق ماه، خورشيد و سيار عطارد را محاسبه كنيد و بسته به نوع قدرت ابزار اپتيكي خود رصدگاهي مناسب و كم غبار را از حدود چند روز قبل انتخاب كنيد و آن را دائماً مورد ارزيابي قرار دهيد.

مقايسه‌ي آغاز ماه رمضان 1427 در كشور ايران و عربستان:

تقويم رسمي كشور عربستان كه به «ام‌القرأ» شهرت دارد، چند سالي است كه از وضعيت رويت خارج شده است و به شكل قراردادي در‌آمده است. به اين شيوه كه منجمان اين كشور لحظه‌ي مقارنه را به زمان رسمي اين كشور محاسبه كرده و اگر اين لحظه قبل از غروب خورشيد باشد، شرايط قرار‌گيري ماه در افق را در لحظه‌ي غروب خورشيد و براي شهر مكه محاسبه مي‌كنند. اگر ماه بعد از خورشيد غروب كند، فردا را اول ماه اعلام مي‌كنند و اگر ماه قبل از غروب خورشيد غروب كند، فردا را 30 اُمين روز ماه قمري معرفي مي‌كنند. بررسي تقويم رسمي دو كشور ايران و عربستان در دو ماه رمضان به اين شكل زير است.

همان‌طور كه در بالا بررسي شد، ماه رمضان در ايران به صورت علمي مي‌تواند در تاريخ يكشنبه 02 مهر 1385 همزمان با كشور عربستان آغاز گردد در واقع ماه رمضان 30 روزه خواهد شد. ولي اگر هلال رمضان رويت نگردد، آن‌گاه ماه رمضان دوشنبه 03 مهر 1385 آغاز شده و رمضان 29 روزه خواهد شد. لذا همان‌طور كه ملاحظه مي‌كنيد، رويت هلال رمضان در 29 روزه و يا 30 روزه شدن ماه رمضان امسال در ايران نقش اساسي دارد.

در پايان اميدوارم كه با برنامه‌ريزي دقيق به شكار اين دو هلال جذاب بشتابيد.

با تشكر

علي ابراهيمي سراجي

عضو گروه غير‌حرفه‌اي رويت هلال و عضو گروه تحقيقات خورشيدي حلقه‌ي الماس http://diamondring.blogfa.com

بر گرفته از وب سایت گروه غیر حرفه ای رویت هلال ماههای جوان

باز يک رصد بسيار حساس در ابعاد مختلف در پيش رو داريم. از يک طرف به لحاظ علمی و نجومی، از طرف ديگر به لحاظ شرعی و شروع ماه مبارک رمضان و بلاخره ابعاد سياسی، حقوقی و اجتماعی. زمان رصد اين هلال به غروب روز شنبه اول مهر ماه 1385 وعده داده می شود. در اينجا رويت پذيري هلال ماه را با دو معيار يالوپ و معيار اوده در بهترين زمان بصورت نقشه منحني ميزان رنگي نمايش داده ايم. در انتها نيز بر اساس رصدهای انجام شده، پيش بينی ابزار مناسب اين رصد، در مناطق مختلف آمده است.

با توجه به شکل زير، در معيار يالوپ خط رؤيت پذيري هلال در منطقه عربستان به پايان مي رسد و هيچ نقطه اي از ايران در محدوده رؤيت هلال قرار ندارد. اما با توجه به اينكه رؤيت هلالهاي شامگاهي ذيقعده 1426 و صبحگاهي صفر 1424 منجر به كاهش مقدار پارامتر q تا حد 347/0- گرديده است، با اين حساب، رؤيت پذيري هلال در حاشيه درياي عمان و احتمالا در بعضي سواحل خليج فارس تا بندر عسلويه نيز امكان پذير خواهد بود.

اما معيار اوده چيز ديگري را نشان مي دهد و آن اينكه خط رؤيت پذيري هلال با تلسكوپ را تا حوالي كاشان و اراك بالا مي كشاند (يعني خط واصل بيرجند به قصر شيرين). با توجه به جديد بودن اين معيار، اين هلال گزينه خوبي براي آزمودن اين معيار مي باشد. لذا به رصدگران هلال با تلسكوپ براي قرار گرفتن در مناطق مركزي به بالا تا اين خط توصيه مي شود تا اين هلال را با تلسکوپهای قوی شكار نمايند:

برنامه ريزی برای این رصد بايد به گونه ای باشد که رصدگران از زمان هم ارتفاعی ماه و خورشيد (حدود ساعت 14 در مناطق مختلف)، بوسيله تلسکوپهای 8 اينچ و قويتر، اقدام به رصد هلال در روز نمايند. در صورت رويت، هلال را تا لحظه غروب خورشيد تعقيب نمايند. محل رصد را بايد طوری انتخاب نمائيد که در نقطه غروب خوشيد، تا چند درجه موانعی مثل کوه وجود داشته باشد تا خورشيد سريعتر غروب نمايد. و البته بهتر است حدود 10 درجه به سمت چپ محل غروب ارتفاع صفر باشد (شکل زير). این حالت، تا حدودی به رصدگر کمک خواهد کرد تا در غياب نور خورشيد فرصت بشتری برای شکار هلال داشته باشد (مدت مکث افزايش می یابد).

اگر بتوان رصدگاهی پيدا کرد که اختلاف ارتفاع محل غروب ماه و خورشيد 3 درجه باشد، حدود 18 دقيقه مکث ماه افزايش می يابد.

اگر بتوان رصدگاهی پيدا کرد که اختلاف ارتفاع محل غروب ماه و خورشيد 2 درجه باشد، حدود 13 دقيقه مکث ماه افزايش می يابد.

اگر بتوان رصدگاهی پيدا کرد که اختلاف ارتفاع محل غروب ماه و خورشيد 1 درجه باشد، حدود 8 دقيقه مکث ماه افزايش می يابد.

به نقشه زير توجه کنيد. محل رصد را با توجه به وسيله ای که برای رصد داريد، می توانيد به صورت زير انتخاب نمائيد :

1- زير خط قرمز که خط واصل بین قائن به پاوه در استان کردستان می باشد، می توان با ابزارهای اپتيکی قوی که قطر آينه يا عدسی شيئی آنها بيشتر از 8 اينچ يا 200 ميليمتر است، در صورت شرايط آب و هوايي مناسب هلال را رويت نمود .

2- زير خط آبی که خط واصل بین زاهدان به اهواز می باشد، می توان با ابزارهای اپتيکی متوسط که قطر آينه يا عدسی شيئی آنها بيشتر از 150 ميليمتر است، در صورت شرايط آب و هوايي مناسب هلال را رويت نمود .

3- زير خط صورتی که خط واصل بین ايرانشهر به بندر بوشهر می باشد، می توان با ابزارهای اپتيکی معمولی که قطر آينه يا عدسی شيئی آنها بيشتر از 80 ميليمتر است، در صورت شرايط آب و هوايي مناسب هلال را رويت نمود .

4- زير خط قهوه ای که از مرکز عربستان می گذرد، می توان با ابزارهای اپتيکی ضعيف که قطر آينه يا عدسی شيئی آنها بيشتر از 50 ميليمتر است، در صورت شرايط آب و هوايي مناسب هلال را رويت نمود .

5- زير خط سبز که از شمال یمن و جنوب عربستان می گذرد، می توان با چشم غير مسلح، در صورت شرايط آب و هوايي مناسب هلال را رويت نمود . مقداد پارامترهای هلال ماه در مناطق مختلف ايران از مينيمم مقدار تا ماکزيمم مقدار، حدوداً به شرح زير می باشد:

ارتفاع هلال در لحظه غروب خورشيد: 4 درجه و 42 دقيقه در جنوب تا 2 درجه و 24 دقيقه در شمال

جدايي هلال از خورشيد در لحظه غروب خورشيد: 11 درجه و 18 دقيقه در جنوب شرق  تا 12 درجه و 6 دقيقه در شمال غرب

مدت زمان مکث هلال : 26 دقيقه زمانی در جنوب تا 16 دقيقه زمانی در

اطلاعات مربوط به رویت هلال ماههای قمی را میتواند از وب سایت گروه غیر حرفه ای رویت هلال مشاهده کنید.