شب پرستاره

نجوم و هوافضا

در این روزها، منجمان در سراسر دنیا از ظهور دنباله دار هولمز در آسمان شب، شگفت زده شده‌اند!

ايليا تيموري

۶ آبان ۱۳۸۶

تصوير دنباله دار هولمز پس از فوران در شب جمعه ۴ آبان. در اين تصوير گازهاي غبار گونه را شاهد هستيم که منبسط شده اند همچنين هسته دنباله دار همچون نقطه اي مي درخشد.(احسان رستمي زاده)

در این روزها منجمان در سراسر دنیا از ظهور دنباله دار هولمز در آسمان شب، شگفت زده شده‌اند! این جمله ایست که در روزهای اخیر در بزرگترین سایت های نجومی دنیا شاهد آن هستیم. اما به راستی موضوع چیست؟

کمتر از یک هفته پیش دنباله داری با نام هولمز (17P) در مدار دوره‌ای خود با قدر 17 میان دو سیاره مریخ و مشتری ظاهر شد. از آن پس در روز چهارشنبه 2 آبان بود که ناظران آسمان شاهد درخشش ستاره‌ای تابان در صورت فلکی برساوش و به رنگ نارنجی-زرد در آسمان شب بودند. در این بین روشن شدن و فوران این دنباله دار سبب شد که یک میلیون بار پرنورتر شود و به قدر 2.5 برسد. در حقیقت همین موضوع بود که سبب شد این دنباله دار به جرمی جنجالی تبدیل شود چراکه اکنون به مانند ستاره‌ای پرنور بود که با وجود ماه کامل و آلودگی‌های نوری شهرها حتی با چشم غیر مسلح نیز رویت می شد. در خلال روز بعد دنباله دار منبسط شد، حال منجمان می‌توانستند با دوربین‌های دوچشمی و تلسکوپ‌ها، حلقه و هسته ای کوچک را از آن شاهد باشند. اما این جرم به دنباله دارهایی که تا کنون رصد شده بودند شباهت نداشت.

البته لازم به ذکر است که این‌گونه فوران‌های موحش در دنباله دار سابقه نیز داشته است. 115 سال پیش در نوامبر سال 1892، هنگامی که «ادوین هولمز» به سوی دنباله دار نشانه رفت به قدر 5 رسیده بود.

فوران انفجاری

اولین کسی که داده‌های اخیر را برای انجمن بین المللی نجوم (IAU)، ارسال کرد، شخصی با نام «هنریک سانتانا» (Henriquez Santana)، از

هولمز حتي با چشم نيز به راحتي ديده مي شود فقط کافي است که به سراغ صورت فلکي برساوش برويد. در ميدان ديد تلسکوپ و دوربين مانند توپي کوچک و کروي است.(بابک امين تفرشي)

جزایر قناری بود، این گزارش اندکی پس از نیمه شب ارسال شد.

فرآيند گسترش دنباله دار در روزهاي مختلف که به خوبي گواه بر آن است که چگونه دنباله دار اينگونه در آسمان نوراني شده است. همچنين مي توان جزئيات را در دماهاي و بر حسب کلوين شاهد باشيم. (رضا اميني نژاد)

دنباله دار هولمز در آلودگي نوري شهرها، زير نورماه کامل و در آسمان نيمه صاف نيز رصد شده است.(سعيد بهرامي نژاد)

در پی آن انجمن بین المللی نجوم بخشنامه 8886 را در روز 2 آبان منتشر کرد. در آن هنگام، بر طبق گزارش دو رصدگر از اسپانیا قدر دنباله دار از 8 به 7.3 رسیده بود.

اکنون بحث‌ها در گروه‌ها٬ وبلاگ‌ها و سایت‌های اینترنتی شکل گرفته بود. منجمان از همان نخستین لحظات با هم توافق داشتند و بر این عقیده بودند که هولمز دنباله داری شگفت انگیز و دل فریب است.

دیری نگذشت که در شب هنگام خبرها از غرب به شرق کره خاکی کشیده شده بود، در ژاپن، کشوری بزرگ و با آلودگی نوری فراوان. گزارش‌ها از «سچی یوشیدا» (Seiichi Yoshida)، حاکی از آن بود که این منجم توانسته است دنباله دار را در کنار رودی در یوکوهاما، مشاهده کند. زمان ساعت 17:15 به وقت جهانی را نشان می‌داد و او در گزارشش قدر دنباله دار را 2.8 ثبت کرده بود.

هولمز همواره دارای حلقه‌ای گازی و واضح است، و هسته آن درخشش را حفظ کرده بود. کارشناسان دنباله دارها این‌گونه

پیش بینی کرده بودند که درخشندگی دنباله دار هولمز در روزهای آینده پایدار است و همواره در آسمان منبسط خواهد شد، و با سرعت کمی به مغرب صورت فلکی برساوش حرکت می‌کند. این صورت فلکی همواره برای ساکنان شمال زمین قابل رویت است.

و ... در این روزها منجمان در سراسر دنیا از ظهور دنباله دار هولمز در آسمان شب، شگفت زده شدند!

مشاهدات، ثبت‌ها و پروژه‌های آماتوری و حرفه‌ای زیادی در این روزها انجام شد، می‌توان گفت که برای اغلب منجمان روزهای پرکاری سپری شده است و نتایج آن را می توان در گالری

تصويري متحرک از گسترش دنباله دار طي ۲۴ ساعت. براي ديدن اینجا کليک کنيد.

سایت‌ها، گزارشات و مقالات منتشر شده شاهد بود. لازم به ذکر است که این دنباله دار در ایران و شهر های بزرگ آن رویت شده و ثبت‌های زیاد از این پدیده سبب شده تا ایران را از کشورهای فعال در این موضوع خوانده شود.

گسترش دنباله دار طي سه روز در مقايسه با اندازه زاويه‌اي سياره مشتري. اين گسترش ۲.۴ کيلومتر بر ثانيه تخمين زده شده است. براي ديدن اینجا کليک کنيد.

تصويري از دنباله دار هولمز در نخستين لحظات بعد از انفجار، شما مي توانيد پوشش هيدروژني، بخش کما و هسته دنباله دار را به طور کاملا محسوس مشاهده نماييد.(ايليا تيموري)

توضیح:" وقتی دنباله داری از خورشید دور باشد، تنها از هسته ای تشکیل می شود که معمولا با نام گلوله برفی کثیف توصیف می شود. چنین توصیفی نشان می دهد که دنباله داران حاوی ذرات غبار مانند همراه با یخ و گازهای منجمد هستند. وقتی هسته به فاصله حدود 3AU از خورشید می رسد، بادها تابش های خورشیدی لایه خارجی ماده منجمد آن را تبخیر و ناحیه ای وسیع از گاز را اطراف هسته (Nucleus)، ایجاد می کنند که آن را کما (Coma)، می نامیم. کما ماهیتی رقیق دارد چرا که درخشش ستارگان از میان آن قابل رویت است، گرچه هسته دنباله دار اغلب کوچک است و چندین کیلومتر بیشتر نیست، اما کما معمولا آنقدر بزرگ می شود که به چندین برابر قطر زمین می رسد، و دراین هنگام که دنباله دار به خورشید نزدیک شده دمای آن گاه به چندین هزار درجه نیز می رسد. و زمانی که دنباله دار به خورشید نزدیک می شود پوشش هیدروژنی پیدا می کند که تا ده ها میلیون کیلومتر ادامه دارد. شما می توانید این پوشش را به رنگ سبز در تصویر مشاهده کنید برای ثبت آن به نوردهی بلندتری نیاز دارید."

به نقل از http://www.nojum.ir/sky/articles/85/

+ نوشته شده در Thu 1 Nov 2007ساعت 6 PM توسط A^2 |

Mars Exploration Rover Status Report: Spirit Sees Dustier Sky

07.26.07

As of Thursday, July 26, NASA rovers Spirit and Opportunity are both enduring levels of reduced power supply. The rovers can survive at these levels, but NASA continues to sharply restrict their activities.

Spirit is under the dustiest sky ever seen at that location. Sunlight at Spirit's location is more obscured than current conditions for Opportunity, though not as severe as what Opportunity faced a week ago.

view of rovers from Mars Reconnaissance Orbiter

view of rovers from Mars Reconnaissance Orbiter

Image right: This is a view from Mars Reconnaissance Orbiter of the dust storms around Spirit and Opportunity. Image credit: NASA/JPL/MSSS
+ Full image and caption

Mission controllers Thursday received the first status report from Opportunity in three days. This delay had been planned between transmissions to minimize the rover’s energy use. Power output from Opportunity's solar panels has climbed above 200 watt hours per day (enough to run a 100 watt bulb for two hours), compared with daily levels as low as 128 watt hours last week. Light must reach the solar panels for them to provide electricity.

Opportunity has resumed measurements of how obscured the sun is. These had been suspended for several days to save power. The new measurement included in Thursday's downlink indicates slight clearing. However, some dust has freshly settled onto the solar panels, lessening the increase in power output.

"We are still waiting out the storms, and we don't know how long they will last or how bad they will get," said John Callas, rover project manager at NASA's Jet Propulsion Laboratory, Pasadena, Calif.

Each rover has eight radioisotope heater units that supplement electric heaters for keeping batteries and electronics within their operating temperature ranges. The radioisotope heater units use the decay heat from plutonium-238. Each of them provides about one watt of heat. They aid the rovers' survival on very low-power days and through cold nights, though the electric heaters are also necessary.

Controllers are keeping Opportunity on an extremely low-power-use plan under which the rover transmits information to Earth only once every three days. A heater switch that has been stuck in the on position since landing day makes Opportunity more vulnerable to low power than Spirit. Spirit has suspended most activities, but is still communicating daily.

Previous status report

Media contacts:
Guy Webster
Jet Propulsion Laboratory, Pasadena, Calif.
818-354-6278/5011

+ نوشته شده در Fri 27 Jul 2007ساعت 6 PM توسط A^2 |

Saturn Turns 60

07.19.07

Scientists have recently discovered that the planet Saturn is turning 60 - not years, but moons.

"We detected the 60th moon orbiting Saturn using the Cassini spacecraft's powerful wide-angle camera," said Carl Murray, a Cassini imaging team scientist from Queen Mary, University of London. "I was looking at images of the region near the Saturnian moons Methone and Pallene and something caught my eye."

60th moon at Saturn Image right: Sixtieth moon to be discovered at Saturn, indicated in red. Image credit: NASA/JPL/Space Science Institute
+ Moon animation (700Kb - GIF)
+ Full image and caption

The newly discovered moon first appeared as a very faint dot in a series of images Cassini took of the Saturnian ring system on May 30 of this year. After the initial detection, Murray and fellow Cassini imaging scientists played interplanetary detective, searching for clues of the new moon in the voluminous library of Cassini images to date.

The Cassini imaging team's legwork paid off. They were able to locate numerous additional detections, spanning from June 2004 to June 2007. "With these new data sets we were able to establish a good orbit for the new moon,” said Murray. "Knowing where the moons are at all times is important to the Cassini mission for several reasons."

One of the most important reasons for Cassini to chronicle these previously unknown space rocks is so the spacecraft itself does not run into them. Another reason is each discovery helps provide a better understanding about how Saturn's ring system and all its billions upon billions of parts work and interact together. Finally, a discovery of a moon is important because with this new knowledge, the Cassini mission planners and science team can plan to perform science experiments during future observations if and when the opportunity presents itself.

What of this new, 60th discovered moon of Saturn? Cassini scientists believe "Frank" (the working name for the moon until another, perhaps, more appropriate one is found) is about 1.2 miles (2 kilometers) wide and, like so many of its neighbors, is made mostly of ice and rock. The moon's location in the Saturnian sky is between the orbits of Methone and Pallene. It is the fifth moon discovered by the Cassini imaging team.

"When the Cassini mission launched back in 1997, we knew of only 18 moons orbiting Saturn," said Murray. "Now, between Earth-based telescopes and Cassini we have more than tripled that number - and each and every new discovery adds another piece to the puzzle and becomes another new world to explore."

Murray and his colleagues may get the chance to explore Saturn's 60th moon. The Cassini spacecraft's trajectory will put it within 7,300 miles (11,700 kilometers) in December of 2009.

The Cassini-Huygens mission is a cooperative project of NASA, the European Space Agency and the Italian Space Agency. NASA's Jet Propulsion Laboratory, a division of the California Institute of Technology in Pasadena, Calif., manages the Cassini-Huygens mission for NASA's Science Mission Directorate, Washington, D.C. The Cassini orbiter and its two onboard cameras were designed, developed and assembled at JPL. The imaging team is based at the Space Science Institute, Boulder, Colo.

Related news releases:
+ Science and Technology Facilities Council
+ Cassini Imaging Team

+ نوشته شده در Fri 20 Jul 2007ساعت 8 PM توسط A^2 |

جرقه در نگاه ماه

پدیده ای شگرف در سطح ماه ستاره شناسان را برای چندين قرن با یک معما روبرو كرده است. اين پدیده به مانند جرقه ای كوتاه بر سطح ماه نمایان می شود.

معصومه اسکندری

اتفاق عجيبي در سطح ماه چندين قرن است كه ستاره شناسان را با يك معما روبرو كرده. اين رخداد كه پديده زودگذر قمري (TLP) ناميده مي شود شبيه جرقه ای كوتاه است و در طي آن رنگ يا تيرگي سطح ماه تغيير مي كند. ستاره شناسان در توجيه اين پديده اتفاق نظر نداشته اند. آشفتگي هاي جو زمين، خطاي چشم، آلودگي نوري و حتي دلايل روانشناختي از جمله مسايلي هستند كه براي توضيح TLP ها مطرح شده اند. اما تحقيقات جديد پروفسور آرلین کراتس(Arlin Crotts)، ستاره شناس دانشگاه كلمبيا نشان مي دهد كه احتمالا فوران گاز رادون از سطح ماه سبب ايجاد اين جرقه ها مي شود. کراتس(Crotts) با تطابق آمار جرقه ها و اطلاعات فوران گازها از سطح ماه كه توسط چند فضاپيما از جمله آپولو ۱۵ جمع آوري شده است دريافت كه بين فوران هاي شناخته شده توسط فضاپيماها و جرقه هاي مشاهده شده انطباق خوبي وجود دارد.
محققان در حال ساخت يك دوربين روبوتيك روي رصدخانه Cerro Tololo Inter-American‌ در شمال شيلي هستند. اين دوربين خواهد توانست هر چند ثانيه يك بار از سطح ماه عكسبرداري كند و نقشه دقيقي از TLP‌ها فراهم نمايد. به اين ترتيب شايد راز اين معما يك بار براي هميشه حل شود.

TLP از نگاه خدمه آپولو ۱۳

عكسي از يك TLP که در سال 1953 گرفته شده است. پدیده ای کوچک به صورت نقطه ای روشن در دل تصویر.

باربارا میدل هارست و پاتریک مور، نقشه ای را بر مبنای بررسي ۳۰۰ TLP تهیه کرده اند. TLPهاي سرخ فام با رنگ قرمز و بقيه آن ها با رنگ زرد در تصوير مشخص شده اند.

منبع: پايگاه خبري دانشگاه کلمبيا

+ نوشته شده در Mon 9 Jul 2007ساعت 6 PM توسط A^2 |

سیاره مریخ

مریخ چهارمین سیاره از سمت خورشید در منظومه شمسی است. این سیاره یکی از همسایه های نزدیک زمین در فضا می باشد. مانند بقیه اجرام موجود در منظومه شمسی عمر مریخ نیز در حدود 6/4 بیلیون سال تخمین زده می شود.

رومیان باستان به تقلید از یونانیان، نام خدای جنگ خود یعنی مارس را بر روی این سیاره گذاشتند. دلیل این نامگذاری رنگ سرخ تداعی کننده خون این سیاره است. سرخ بودن این سیاره به دلیل وجود مقادیر زیاد آهن در خاک آن می باشد.

دانشمندان این سیاره را از طریق تلسکوپ های مستقر در زمین و فضا مشاهده کرده اند. سفینه هایی نیز تلسکوپ و تجهیزاتی دیگر را با خود به این سیاره برده اند. سفینه های نخستین طوری طراحی شده بودند که با گذر از کنار مریخ به مشاهده آن بپردازند. بعدها، سفینه هایی در مداری به دور مریخ شروع به گردش نموده و یا حتی بر سطح آن فرود آمده اند اما تا کنون هیچ انسانی پای بر روی این سیاره نگذاشته است.

دانشمندان شواهدی را مبنی بر اینکه زمانی در سطح مریخ آب جریان داشته است، پیدا نموده اند. شواهدی شامل کانال ها، دره ها و آبگذرها بر سطح مریخ. اگر این بیان از شواهد درست باشد، این امکان وجود دارد که همچنان در لایه های زیرین این سیاره آب مایع یافت شود. ضمنا یک سفینه مقادیر زیادی از یخ را در سنگهای زیرین مریخ که بیشتر نزدیک قطب جنوب این سیاره می باشند کشف کرده است.

به علاوه، یک گروه از دانشمندان ادعا کرده اند که مدرکی پیدا نموده اند که نشان می دهد زمانی در مریخ موجودات زنده اقامت داشته اند. این مدرک شامل مواد موجود در سنگ های آسمانی پیدا شده در زمین می باشد. اما تشریح این گروه از این سنگ آسمانی هنوز نتوانسته است که بقیه دانشمندان را متقاعد کند.
سطح مریخ نشانه ها و خصوصیات برجسته ای از قبیل یک تنگه بسیار عمیق تر و بلند تر از تنگه های موجود در زمین و کوه هایی بسیار مرتفع تر از اورست دارد.

بر فراز سطح این سیاره اتمسفری وجود دارد که 100 مرتبه از اتمسفر زمین رقیق تر است. با این حال این اتمسفر به اندازه ای تراکم دارد که بتواند یک سیستم آب و هوایی شامل ابرها و بادها را ایجاد نماید. طوفانهایی مهیب همراه با گرد و خاک گاهی همه سطح این سیاره سرخ را در بر می گیرند.
مریخ از زمین بسیار سرد تر است. دمای آن از 125- درجه سانتیگراد در نزدیک قطبها در فصل زمستان تا 20 درجه سانتیگراد در میان روز و نزدیک استوا متغیر است. میانگین دمای مریخ حدود 60- درجه سانتیگراد می باشد.

مریخ با زمین تفاوت های زیادی دارد و این تفاوت ها بیشتر از فاصله دور مریخ از خورشید و کوچکتر بودن آن نسبت به زمین ناشی می شود. میانگین فاصله مریخ از خورشید حدود 227.920.000 کیلومتر می باشد این فاصله تقریبا 5/1 برابر فاصله زمین تا خورشید است. میانگین شعاع مریخ 3.390 کیلومتر یعنی تقریبا نصف شعاع کره زمین می باشد.

مشخصات مریخ
مدار و گردش

مانند دیگر سیارات منظومه شمسی مدار مریخ نیز به شکل بیضی می باشد. اما کشیدگی بیضی مدار مریخ از همه سیارات بیشتر است. فاصله مریخ تا خورشید در کمترین حالت 206.620.000 کیلومتر و در بیشترین حالت 249.230.000 کیلومتر می باشد. مریخ در هر 687 روز زمینی یک دور کامل به دور خورشید گردش می کند. این مدت زمان یکسال در مریخ است.

فاصله مریخ تا زمین به موقعیت هر دو سیاره در مدار خود بستگی دارد. کمترین فاصله بین این دو سیاره همسایه از یکدیگر 54.500.000 کیلومتر و بیشترین فاصله آنها از هم 401.300.000 کیلومتر میباشد.
مانند زمین، مریخ نیز حول محور طولی از غرب به شرق د رحرکت است. روز خورشیدی مریخ 24 ساعت و 39 دقیقه و 35 ثانیه طول می کشد. این مدت زمانیست که مریخ یک دور کامل حول محور خود نسبت به خورشید طی می کند.

محور طولی مریخ نسبت به صفحه مداری آن عمود نیست بلکه زاویه ای تقریبا برابر 19/25 درجه دارد. انحراف این سیاره باعث می شود که در زمانهای مختلف، تابش نور خورشید به قسمتهای مشخص، متغیر باشد. در نتیجه در مریخ نیز مانند زمین شاهد تغییر فصل می باشیم.

جرم و چگالی

جرم مریخ معادل 1020*42/6 تن می باشد این عدد را می توان به صورت 642 همراه با 18 صفر مقابل آن نوشت. جرم زمین حدودا 10 برابر جرم مریخ است. چگالی مریخ 933/3 گرم در هر سانتیمتر مکعب می باشد که این رقم تقریبا معادل 70 درصد چگالی زمین می شود.

نیروی گرانش

از آنجائیکه مریخ بسیار کوچکتر و کم جرم تر از زمین است لذا نیروی گرانش آن نیز از زمین ضعیف تر و تنها 38 درصد گرانش زمین می باشد. بنابراین اگر شخصی در سطح مریخ بایستد تصور می کند که 62 درصد از وزن خود را از دست داده است. همینطور اگر سنگی در مریخ رها شود بسیار کندتر از زمین به سطح سیاره می رسد.

خصوصیات فیزیکی مریخ

دانشمندان هنوز مطالب زیادی در مورد درون مریخ نمی دانند. یک روش خوب برای شناسایی درون این سیاره کار گذاشتن تجهیزات لرزه سنج در سطح مریخ است. این تجهیزات کوچکترین حرکات و تکان های سطح و درون سیاره را ثبت کرده و به این شکل به دانشمندان برای تشخیص آنچه که درون مریخ است کمک می کند. محققان اخیرا از این روش برای مطالعه درون زمین نیز استفاده کرده اند.
دانشمندان چهار منبع اصلی اطلاعاتی برای مطالعه درون سیاره سرخ دارند: 1) محاسبات شامل جرم، چگالی، گرانش و ویژگی های گردش مریخ. 2) دانش ما از دیگر سیارات. 3) آنالیز سنگ های آسمانی پیدا شده در زمین که از مریخ آمده اند. 4) اطلاعات جمع آوری شده توسط ماهواره هایی که دور مریخ در گردشند. آنها فکر می کنند که احتمالا مریخ نیز مانند زمین دارای سه لایه است: 1) پوسته سنگی 2) جبه ای متشکل از سنگهای متراکم تر که در زیر پوسته قرار گرفته است 3) هسته ای که بیشتر از آهن تشکیل شده است.

پوسته

دانشمندان بر این گمانند که میانگین ضخامت پوسته مریخ در حدود 50 کیلومتر می باشد. از آنجا که ارتفاعات بیشتر در نیمکره جنوبی قرار گرفته اند در نتیجه میتوان گفت که ضخامت پوسته نیمکره شمالی کمتر است.
بیشتر پوسته احتمالا از سنگهای آتشفشانی به نام بازالت تشکیل شده است. بازالت علاوه بر مریخ در سطح زمین و ماه نیز وجود دارد. بعضی دیگر از سنگهای سطح مریخ، به ویژه در نیمکره شمالی، آندزیت (Andesite) نام دارند. آندزیت نیز نوعی سنگ آتشفشانی است که در زمین نیز یافت شده است. مقدار سیلیکای موجود در این سنگ نسبت به بازالت بیشتر است. سیلیکا ترکیبی از سیلیکون و اکسیژن می باشد.

جبه

جبه مریخ نیز احتمالا شبیه به ترکیب های جبه زمین است. بیشتر جبه زمین متشکل از سنگی به نام پرایدوتیت (peridotite) است. این سنگ عموما از سیلیکون، اکسیژن، آهن و منیزیوم تشکیل شده. فراوان ترین ماده معدنی در پرایدوتیت الیوین (olivine) می باشد.
منبع اصلی گرمای درون مریخ باید شبیه به زمین باشد یعنی فعل و انفعالات هسته ای اتمهایی مانند اورانیوم، پتاسیوم و تریوم. در حین این فعل و انفعالات، میانگین دمای جبه مریخ می تواند حدود 1500 درجه سانتیگراد باشد.

هسته

مریخ احتمالا دارای هسته ای با ترکیبات آهن، نیکل و سولفور است. چگالی مریخ به نوعی مبین اندازه هسته آن می باشد. چگالی این سیاره از زمین بسیار کمتر است. در نتیجه، شعاع هسته آن نیز نسبت به شعاع هسته زمین کوچکتر است. شعاع هسته مریخ احتمالا بین 1500 و 2000 کیلومتر می باشد.
برخلاف زمین که هسته آن عمدتا مایع و مذاب است، هسته مریخ احتمالا به صورت جامد می باشد چرا که مریخ میدان مغناطیسی چشمگیری ندارد. میدان مغناطیسی تاثیری است که یک جسم مغناطیسی در اطراف و پیرامون خود ایجاد می نماید. حرکت یک سیاره با هسته مذاب منجر به شکل گیری میدان مغناطیسی در اطراف سیاره می گردد.

اطلاعات به دست آمده توسط پیمایشگر سراسری (Global Surveyor) نشان می دهند که برخی از قدیمی ترین سنگهای موجود در سیاره مریخ در شرایطی شکل گرفته اند که میدان مغناطیسی شدیدی در محیط وجود داشته است. بنابراین، در گذشته دور، مریخ می توانسته است که دارای درونی داغ تر و هسته مذاب باشد.

خصوصیات سطح مریخ

سطح مریخ دارای ویژگی های متعددی است که اغلب آنها در زمین نیز وجود دارند نظیر دشتها، دره ها، آتشفشانها، آبگذرها و یخ های قطبی. البته چاله هایی نیز در مریخ وجود دارند که در اثر برخورد سنگهای آسمانی با این سیاره به وجود آمده اند. این چاله ها به ندرت بر روی زمین دیده می شوند. گردی متمایل به رنگ قرمز تقریبا همه سطح این سیاره را فرا گرفته است.

دشتها

بسیاری از نواحی مریخ به صورت دشت می باشد. بیشتر این مناطق در نیمکره شمالی قرار گرفته اند. در قسمتهای شمالی نیمکره شمالی، مسطح ترین و صاف ترین مناطق منظومه شمسی قرار گرفته اند. صاف بودن این مناطق به احتمال قوی به این دلیل است که رسوبات به وجود آورنده آنها بوده اند. دلایل فراوانی وجود دارد که زمانی در سطح مریخ آب جاری بوده است. وجود آب مسبب تشکیل و جمع شدن رسوبات بوده است.

دره ها

در امتداد استوا نمادی چشمگیر در این سیاره قرار گرفته است. یک مجموعه بزرگ از دره ها به نام دره های مریخی. سفینه فضایی مارینر 9 در سال 1971 این پدیده را در سطح مریخ کشف نمود. دره از شرق به غرب کشیده شده و طول آن حدود 4000 کیلومتر یعنی به اندازه عرض استرالیا و یا به اندازه فاصله بین فیلادلفیا تا سندیگو است.
دانشمندان بر این باورند که این سیستم بر اثر شکاف خوردن قسمتی از پوسته ایجاد شده است. دره های منحصر به فرد در مجموعه دره های مریخی عرضی به بزرگی 100 کیلومتر دارند. دره ها در قسمت مرکزی، جاییکه 600 کیلومتر عرض دارد به یکدیگر وصل می شوند. عمق دره ها در برخی نقاط به 8 تا 10 کیلومتر می رسد.
کانال های بزرگی در انتهای شرقی دره ها به چشم می خورند و همچنین در برخی نقاط، دره ها لایه های رسوبی دارند. وجود این کانالها و رسوبات حاکی از این است که زمانی قسمتهایی از این دره ها پر از آب بوده است.

آتشفشانها

مریخ بزرگترین کوه های آتشفشانی موجود در منظومه شمسی را در خود جای داده است. بلندترین آنها الیمپوس(Olympus)، ارتفاعی معادل 27 کیلومتر و قطری به اندازه 600 کیلومتر دارد که با دشتهای مسطح احاطه شده است. سه آتشفشان بزرگ دیگر مریخ آرسیا (Arsia)، آسکرئوس (Ascraeus) و پاونیز (Pavonis) نام دارند و در منطقه مرتفعی به نام تارسیس (Tharsis) قرار گرفته اند.
همه این آتشفشانها، مانند آتشفشانهای هاوایی، دارای شیبی هستند که به تدریج زیادتر می شود. مریخ همچنین انواع زیاد دیگری از آتشفشانها را دارا می باشد. از تپه های مخروطی کوچک تا دشتهای پوشیده شده با مواد مذاب منجمد شده. دانشمندان نمی دانند که آخرین فوران آتشفشانی چه زمانی در مریخ به وقوع پیوسته است اما فورانهای جزئی ممکن است همچنان در این سیاره به وقوع بپیوندد.

چاله ها و حوزه های برخوردی

بسیاری از سنگ های آسمانی که در طول تاریخ سیاره مریخ با آن برخورد کرده اند منجر به ایجاد چاله هایی در سطح این سیاره شده اند. این چاله های برخوردی به دو دلیل در زمین بسیار اندک می باشند:1) چاله هایی که قبلا ایجاد شده اند در اثر فرسایش از بین رفته اند. 2) اتمسفر متراکم زمین مانع برخورد سنگها و در نتیجه تشکیل چاله ها می گردد.

چاله های موجود در سطح مریخ بسیار شبیه به چاله های موجود در ماه، عطارد و دیگر اجرام منظومه شمسی است. چاله ها عمیق و کاسه ای شکلند. چاله های بزرگتر می توانند دارای قله های مرکزی باشند که در اثر ارتجاع پوسته پس از برخورد به وجود می آیند.
در مریخ، شمار چاله ها از جایی به جای دیگر به شدت متغیر است. سطح مریخ در نیمکره جنوبی بسیار قدیمی و در نتیجه دارای چاله های بسیار زیادی است. بقیه جاها به ویژه در نیمکره شمالی جوانتر و دارای تعداد کمتری چاله می باشد.

برخی از کوه های آتشفشانی نیز دارای چاله هایی می باشند و این امر نشان دهنده این است که زمان زیادی از فوران آنها نگذشته است. مواد مذاب آتشفشانها می تواند همه چاله های موجود را بپوشاند. پس زمان زیادی از آخرین فوران ها نگذشته است چون در غیر اینصورت تعداد چاله ها بر روی کوه های آتشفشانی بیشتر بود.
در اطراف برخی از چاله ها رسوبات غیر معمولی به چشم می خورد. این رسوبات موادی می باشند که به هنگام برخورد سنگ آسمانی از چاله تشکیل شده به بیرون پرتاب شده اند. این شکل از رسوبات می تواند مبین این باشد که سنگ آسمانی به هنگام برخورد با آب و یا یخ در زیر زمین مواجه شده است.

مریخ تعدادی چاله بسیار بزرگ دارد. بزرگترین این چاله ها پلانیتیا (Planitia) به معنای دشت یا حوزه پائین نام گرفته است. این چاله در نیمکره جنوبی قرار دارد و قطر آن 2300 کیلومتر می باشد. کف این چاله 9 کیلومتر پائین تر از سطح است.
کانالها، دره ها و آبگذرهایی که در نتیجه سایش و فرسایش آب به وجود می آیند در بسیاری از مناطق مریخ به چشم می خورند. از مهمترین این شواهد می توان به "کانال های طغیان" اشاره نمود. این کانالها می توانند عرضی معادل 100 کیلومتر و طولی به اندازه 2000 کیلومتر داشته باشند. گمان می رود که این کانالها در پی سیلهایی مهیب شکل گرفته باشند. در بسیاری موارد به نظر می رسد که آب به طور ناگهانی در این مناطق از زیر زمین فوران کرده است.

در نواحی دیگری از مریخ پدیده های بسیار کوچکتری به نام شبکه های دره ای وجود دارند. این شبکه ها بسیار شبیه به سیستم های رودخانه ای در روی زمین می باشند. شبکه های دره ای مریخ عرضی برابر چندین کیلومتر و طولی برابر چند صد کیلومتر دارند. این شبکه ها به نوعی پدیده هایی باستانی در مریخ به حساب می آیند. وجود آنها می تواند بیانگر این باشد که روزگاری هوا در مریخ به قدری گرم بوده که امکان وجود آب به شکل مایع وجود داشته است.
آبگذرها از شبکه های دره ای نیز کوچکترند. آنها اغلب در ارتفاعات قرار دارند. احتمالا وجود آنها بر اثر تراوشات آب از زیر زمین به سطح، ظرف چند میلیون سال پیش می باشد.

رسوبات قطبی

جالب ترین پدیده در مناطق قطبی مریخ، توده های ضخیمی از لایه های رسوبی مواد می باشد. دانشمندان بر این باورند که این لایه ها با ترکیبی از یخ آب و ذرات خاک تشکیل شده اند. این رسوبات تا ارتفاع 80 درجه از هر دوقطب گسترش یافته اند.
احتمالا اتمسفر در طی مدتهای طولانی منجر به رسوب لایه هایی گردیده است. این لایه ها ممکن است مدارکی برای فعالیتها و تغییرات فصلی آب و هوا در طی گذشت زمانهای بسیار طولانی باشد. یکی از احتمالات تغییر آب و هوا در مریخ تغییر زاویه محور طولی این سیاره می باشد. این تغییرات منجر به تغییر مقدار تابش نور خورشید به قسمتهای مختلف سیاره و در نتیجه تغییرات کلی آب و هوا در مریخ می گردد. مقدار رسوباتی که اتمسفر ایجاد می کند با تغییرات گذشته در آب و هوا ارتباط مستقیم دارد.

در بالای لایه های رسوبی موجود در هر دو نیمکره کلاهک یخ آب وجود دارد که در تمام سال به شکل یخ باقی می مانند. این لایه ها و کلاهک روی آنها چندین کیلومتر ضخامت دارد.
در فصل زمستان کلاهک های فصلی که از لایه های یخ زده تشکیل می شوند نیز ظاهر می گردند. این کلاهک ها به خوبی توسط تلسکوپ های مستقر بر روی زمین قابل رویت می باشند. کلاهک های فصلی شامل دی اکسید کربن منجمد یا یخ خشک که از دی اکسید کربن موجود در اتمسفر به وجود می آید، می باشد. در سردترین روزهای زمستان این لایه ها تا ارتفاع 45 درجه به سمت استوا گسترش می یابند.

اتمسفر

اکسیژن موجود در اتمسفر مریخ در قیاس با زمین بسیار اندک است. این گاز تنها 13/0 درصد از کل اتمسفر مریخ را تشکیل می دهد در حالیکه 21 درصد از جو زمین ما از اکسیژن تشکیل شده است. دی اکسید کربن 3/95 درصد از اتمسفر این سیاره را شامل می شود. بقیه گازها عبارتند از نیتروژن، 7/2 درصد، آرگون، 6/1 درصد، مونوکسید کربن، 07/0 درصد و بخار آب، 03/0 درصد.

فشار

در سطح مریخ، فشار جو عمدتا حدود تنها 7/0 کیلوپاسکال یعنی تقریبا 7/0 درصد فشار جوی سطح زمین می باشد. با تغییر فصل در مریخ این مقدار بین 20 تا 30 درصد دستخوش تغییر می گردد.
در هر زمستان تغلیظ گاز دی اکسید کربن در قطبها منجر به کاخش میزان این گاز در اتمسفر می گردد. در نتیجه فشار هوا به شکل قابل ملاحظه ای کم می شود. متضاد این فرایند در فصل تابستان صورت می گیرد. علاوه بر تغییرات فصلی، در طی روز نیز بنا به تغییر شرایط آب و هوا فشار اتمسفر نیز تغییر می کند. این پدیده در سیاره زمین نیز رخ می دهد.

دما

سردترین قسمتهای مریخ در ارتفاعات 65 تا 125 کیلومتری آن می باشد. در این ارتفاعات دمای هوا 130- درجه سانتیگراد است. با کم شدن ارتفاع نسبت به سطح، دما افزایش یافته و در طی روز به 30- تا 40- درجه سانتیگراد می رسد.
دمای اتمسفر مریخ در زمانهایی که با مقدار زیادی گرد و خاک آمیخته شده است، می تواند گرمتر از مواقع عادی باشد. گرد و خاک نور خورشید را جذب کرده و بیشتر آنرا به گازهای موجود در اتمسفر منتقل می نماید.

ابرها

در جو مریخ، ابرهایی ساخته شده از ذرات یخ زده دی اکسید کربن در ارتفاعات بالا شکل می گیرند. به علاوه تشکیل ابر و مه با ذرات یخ آب بسیار رایج است. بیشترین زمانی که مه در هوا وجود دارد اوایل صبح می باشد. در آن زمان هوا در سردترین حالت خود است درنتیجه بخار آب غلیظ می گردد.

باد

اتمسفر مریخ، مانند زمین، یک چرخه عمومی و الگوی بادی که همه سیاره را در می نوردد، دارد. دانشمندان با مشاهده حرکات باد و تغییرات آن به مطالعه الگوی وزش آن پرداخته اند.
چرخه عمومی وزش باد در مریخ با دلیلی مشابه فرایند تشکیل باد در سیاره زمین شکل می گیرد. خورشید ارتفاعات پائین تر اتمسفر را بیش از ارتفاعات بالای آن گرم می کند. هوای گرم به بالا می رود، و هوای سرد به پایین آمده و جای هوای گرم را می گیرد. این روند ادامه پیدا کرده و منجر به تشکیل باد می شود.

در مریخ، تغلیظ و تبخیر گاز دی اکسید کربن در قطبها تاثیر بسزایی در چرخه کلی دارد. با شروع زمستان، دی اکسید کربن موجود در جو در دو قطب متمرکز و غلیظ می شود. در نتیجه دی اکسید کربن بیشتری به سمت قطبها برای پر شدن جای خالی این گاز جریان می یابد. وقتی بهار از راه می رسد، دی اکسید کربن یخ زده بخار می شود و در نتیجه این گاز به سمتی دور از قطبها جریان پیدا می کند.

بادهایی که در سطح مریخ می وزند عمدتا آرامند و سرعتی در حدود 10 کیلومتر در ساعت دارند. دانشمندان تندبادهایی با سرعت 90 کیلومتر در ساعت را نیز مشاهده کرده اند. با اینحال نیروی این تندبادها بسیار کمتر از تندبادهای مشابه از لحاظ سرعت در زمین می باشد. چرا که چگالی و تراکم اتمسفر مریخ از اتمسفر زمین بسیار کمتر است.

طوفان خاک

یکی از بارزترین جلوه های آب و هوایی در مریخ وزش بادهای همراه با گرد و خاک است. گردبادهای کوچک می توانند برای مدت کوتاهی خاک را از سطح سیاره بالا ببرند. این بادهای کوچک شبیه به گردبادهای زمینی هستند.

طوفانهای شدید خاک زمانی آغاز می شوند که باد گرد و خاک را با خود تا اتمسفر بالا ببرد. در این هنگام هوای پیرامون ذرات خاک به دلیل جذب نور خورشید گرم می شود. هنگامیکه هوای گرم به بالا می رود، باد شدیدتر می شود و گرد و خاک بیشتری را نیز با خود به بالا می برد. در نتیجه طوفان شدید و شدیدتر می شود.
در مقیاسهای شدیدتر، طوفان خاک می تواند منطقه ای بیش از 320 کیلومتر و یا حتی تا چندین هزار کیلومتر را در بر گیرد. طوفانهای بزرگتر می توانند همه سطح سیاره را در فرا بگیرند. چنین طوفانهایی غیر معمول هستند اما می توانند تا ماهها ادامه داشته باشند.

شدیدترین طوفانها قادرند همه سطح سیاره را غیر قابل رویت نمایند. چنین طوفانهایی یکبار در سال 1971 و بار دیگر در سال 2001 وزیدند.
طوفانهای شن بیشتر در زمانهایی که فاصله مریخ از خورشید کم است رخ می دهند. دلیل این امر نیز این است که در آن زمانها خورشید بیشتر اتمسفر را گرم می نماید.

قمر ها

مریخ دو قمر کوچک به نامهای فوبوس (Phobos) و دیموس (Deimos) دارد. ستاره شناس آمریکایی آزف هال (Asaph Hall) در سال 1877 این دوقمر را کشف نمود و نامهای پسران آرس (Ares ،خدای جنگ یونانیان) را بر آنها نهاد. هر دوی این قمر ها دارای شکلی غیر متعارف و غیر هندسی می باشند. بزرگترین قطر فوبوس 27 کیلومتر و بزرگترین قطر دیموس 15 کیلومتر می است.

هر دو قمر دارای چاله های فراوانی می باشند که در اثر برخورد سنگهای آسمانی با آنها تشکیل شده اند. سطح قمر فوبوس دارای شیارهای پیچیده ایست. این شیارها احتمالا ترکهایی هستند که پس از برخورد بزرگترین سنگ آسمانی با این قمر به وجود آمده اند.
دانشمندان هنوز نمی دانند که این دو قمر در کجا تشکیل شده اند. دو احتمال وجود دارد. یا هر دوی آنها همزمان با تشکیل خود سیاره به وجود آمده اند. یا این دو قمر در حقیقت سنگ های آسمانی سرگردانی بوده اند که در میدان گرانش مریخ گیر افتاده اند. رنگ فوبوس و دیموس خاکستری تیره و تقریبا همرنگ بقیه سنگهای آسمانی می باشد.

تکامل مریخ

دانشمندان دانشی کلی در مورد تکامل این سیاره از 6/4 بیلیون سال پیش تا کنون دارند. این دانش با مطالعه چاله ها و دیگر پدیده ها و مشخصات سطح این سیاره به دست آمده است. پدیده هایی که در دوران مختلف تکامل به وجود آمده اند همچنان در سطح این سیاره موجودند. محققین یک سناریوی تکامل برای این سیاره تهیه نموده اند که در برگیرنده ابعاد، شکل و مکان پدیده های سطح آن می باشد.
دانشمندان نسبت دوره های زمانی مناطق موجود در سطح را با توجه به چاله های برخوردی مشاهده شده، دسته بندی کرده اند. هر چه در یک منطقه تعداد چاله بیشتر باشد، عمر آن منطقه نیز بیشتر است.
با اینحال دانشمندان هنوز نمی توانند تشخیص دهند که هر یک از دوره های تکامل دقیقا چه زمانی رخ داده اند. برای این کار آنها به دانستن سن سنگهای موجود در سطح مریخ، که در دوره های مختلف تشکیل شده اند، نیاز دارند. آنها باید این سنگها را در آزمایشگاه های پیشرفته آنالیز نمایند ولی متاسفانه تا کنون هیچ سنگی از مریخ توسط سفینه ها به زمین آورده نشده است.
دانشمندان طول عمر مریخ را به سه دوره زمانی تقسیم کرده اند. 1) نواکیان (Noachian). 2) هسپرین (Hesperian). 3) آمازونین (Amazonian). هر دوره با نام منطقه ای که در همان دوره تشکیل شده ، نام گرفته است.

دوره نواکیان بر اساس منطقه نواکیس (Noachis) که منطقه ای مرتفع در نیمکره جنوبی است نام گرفته. در طول دوره نواکیان، تعداد بیشماری اجرام سنگی در ابعاد مختلف با مریخ برخورد کرده اند. برخورد این اجرام چاله هایی در ابعاد گوناگون در منطقه ایجاد کرده است. در این دوره همچنین چندین آتشفشان عظیم فعال بوده اند.
به علاوه در این دوره فرسایش سطح توسط آب منجر به شکل گیری شبکه های دره ای در مریخ شده است. وجود این شبکه بیان گر این است که دمای مریخ در دوره نواکیان بسیار گرمتر از دمای کنونی سیاره بوده است.

دوره هسپرین

بمباران های شدید دوره نواکیان تدریجا به پایان رسید و دوره هسپرین آغاز شد. این دوره بنا به منطقه هسپریا پلانیوم (Hesperia Planum) اینچنین نامگذاری شده است. دشتی مرتفع در عرضهای پائین جغرافیایی نیمکره جنوبی.
در طی دوره هسپرین فعالیتهای آتشفشانی ادامه داشته اند و مواد مذاب بیشتر چاله های به وجود آمده در دوره نواکیان را پوشاندند. اغلب بزرگترین کانالهای موجود در سیاره مربوط به دوره هسپرین می باشند.

دوره آمازونین همراه با تشکیل چاله های کوچک است و تا به امروز ادامه یافته است. نام این دوره بر اساس نام منطقه آمازونیس پلانیتیا(Amazonis Planitia)، که دشت کم ارتفاعی در عرضهای پائین جغرافیایی نیمکره شمالی است گرفته شده.
فعالیتهای آتشفشانی در این دوره نیز ادامه داشته اند و برخی از بزرگترین آتشفشانها مربوط به این دوره هستند. جوانترین عناصر موجود در مریخ، شامل رسوبات یخ در قطبها نیز به این دوره تعلق دارند.

امکان وجود حیات

احتمالا روزگاری در مریخ حیات وجود داشته است. حتی ممکن است موجودات زنده هنوز در این سیاره دوام آورده و وجود داشته باشند. مریخ تقریبا به طور قطعی سه عامل اصلی را که دانشمندان برای وجود حیات ضروری می دانند دارا می باشد: 1) عناصر شیمیایی مانند کربن، هیدروژن، اکسیژن و نیتروژن 2) منبع انرژی 3) آب مایع.
عناصر شیمیایی در طول تاریخ این سیاره همیشه در آن وجود داشته اند. نور خورشید نیز منبع انرژی به حساب می آید. علاوه بر نور خورشید گرمای درون سیاره نیز نوعی منبع انرژی ثانوی است. در زمین، گرمای درونی سیاره ما، زندگی گونه های زیستی اعماق دریا و شکاف پوسته ها را تضمین می کند.

آب مایع به شکلی واضح مسبب به وجود آمدن پدیده های سطح مریخ از جمله کانالهای بزرگ، دره های کوچک و آبگذرهای جوان آن است. به علاوه مقادیر زیادی یخ آب در نزدیک قطب جنوب و احتمالا قطب شمال آن وجود دارد. بنابراین آشکار است که زمانی آب مایع در این سیاره جاری بوده است. احتمالا امروزه در زیر لایه های رویی این سیاره آب مایع هنوز یافت می شود.

در سال 1996، گروهی به سرپرستی دیوید مک کی (David S. McKay)، زمین شناس مرکز فضایی جانسون ناسا در هوستون، اعلام نمودند که مدرکی از وجود جانوران میکروسکوپی در مریخ پیدا کرده اند. آنها این مدرک را در درون یک قطعه سنگ آسمانی که خود را به زمین رسانده بود، کشف کردند. این قطعه سنگ به احتمال زیاد در اثر برخورد سنگی بزرگتر با مریخ از سطح این سیاره کنده شده و پس از میلیونها سال سفر در فضا سرانجام وارد جو زمین شده است.

این مدرک شامل مولکولهای بنیانی پیچیده، ذراتی از نوعی ماده معدنی به نام مگنتیت (magnetite) که درون برخی از انواع باکتریها تشکیل می شود و سازه های بسیار ریزی که فسیلهای میکروسکوپی هستند می باشد. استنتاج دانشمندان جدال آمیز است اما در هر صورت تا کنون برای اثبات وجود حیات در مریخ هیچ توافق علمی جامعی پیدا نشده است.

تاریخ مطالعات مریخ
مشاهده از زمین

نخستین ستاره شناسان به کمک تلسکوپ هایی بر روی زمین به وجود کلاهک های قطبی و تغییرات آنها در فصول مختلف پی برده بودند. آنها همینطور نشانه ها تیره و روشنی کشف نمودند که شکل و مکان آنها در تغییر بود.
در اواخر قرن 19 ستاره شناس ایتالیایی به نام شیاپارلی (Giovanni V. Schiaparelli) اعلام کرد که شبکه ای از خطوط تیره را در سطح مریخ مشاهده کرده است. بسیاری از ستاره شناسان نیز رویت چنین پدیده ای را تائید کردند. درمیان آنان ستاره شناس امریکایی به نام پرسیوال لاول (Percival Lowell) نیز حضور داشت. او وجود این کانالها را به ساکنین مریخ نسبت داد.

نشانه های تیره و روشن متغیری که ستاره شناسان در گذشته وجود آنها را گزارش کرده بودند در واقع بادهای مریخی بودند که در گستره سطح این سیاره می وزند. برخی از ستاره شناسان نخستین اعتقاد داشتند که تغییر این نشانه ها به دلیل رشد و نابودی گونه های گیاهی است.

مشاهده بوسیله فضاپیما

سفینه های روبوتیک از دهه هفتاد قرن پیش شروع به مشاهده دقیق این سیاره نمودند. ایالات متحده در سال 1964 مارینر 4 و در سال 1969 مارینر 6 و مارینر 7 را ارسال کرد. هر کدام از آنها حدود 6 ماه بعد به مدار مریخ رسیدند. تصاویر تهیه شده توسط این سفینه ها نشان داد که مریخ سیاره ایست خشک و سترون، دارای چاله هایی فراوان نظیر ماه و بدون هیچ گونه اثر و آثاری از حیات.

در سال 1971، مارینر 9 به مدار مریخ ارسال شد. این سفینه توانست از 80 درصد سطح این سیاره نقشه برداری کند. برای اولین بار آتشفشانها و سیستم های دره ای این سیاره توسط این سفینه کشف شدند. همچنین نواحی دیده شد که شبیه به بسترهای خشک رودخانه بود.
ماموریت بعدی به مریخ، ماموریت وایکینگ بود که توسط ایالات متحده در سال 1975 صورت گرفت. وایکینگ شامل دو مدارگرد و دو مریخ نشین بود. هدف اصلی آن پیدا کردن حیات در این سیاره بود. محل فرود مریخ نشینها توسط مدارگردها تعیین شد و آنها در جولای و سپتامبر 1976 در سطح سیاره سرخ فرود آمدند. مریخ نشینها توانستند برای نخستین بار تصاویری را از نزدیک در این سیاره تهیه کنند. آنها از خاک مریخ نمونه گیری کردند. هیچ نشانی از حیات توسط آنها پیدا نشد.

دو ماموریت موفقیت آمیز دیگر، مریخ نشین رهیاب (Pathfinder) و مدارگرد پیمایشگر سراسری مریخ (Mars Global Surveyor) بود. ایالات متحده هر دوی آنها را در سال 1996 ارسال نمود. بخش اساسی ماموریت رهیاب انجام دادن سیستم جدید فرود بر این سیاره بود. این مریخ نشین در جولای 1997 به کمک بالشت های بزرگ بادی در مریخ با موفقیت فرود آمد. رهیاب یک خودروی کوچک به نام سوجورنر (Sojourner) به معنای ساکن موقتی یا آدم سیار را نیز با خود به سطح مریخ برد. رهیاب تصاویر منحصر به فردی را از مریخ به زمین ارسال کرد و سوجورنر آنالیزهایی را در سنگها و خاک مریخ به انجام رساند. مردم در سرتاسر جهان از تلوزیون های خود تصاویر سوجورنر را در حال کار مشاهده می کردند.

پیمایشگر مریخ تعدادی از وسایل و تجهیزات اندازه گیری علمی را با خود حمل می کرد. یک دستگاه لیزر ارتفاع سنج با ارسال امواج لیزری ارتفاعات موجود در سطح سیاره را معین نمود. این دستگاه نقشه ای از ارتفاعات سطح مریخ تهیه کرد که در آن همه ارتفاعاتی که حداقل یک متر بلندی دارند مشخص گردید. یک طیف سنج مادون قرمز ترکیب بندی بعضی از مواد معدنی موجود در سطح مریخ را مشخص نمود. یک دوربین با حساسیت بسیار بالا نیز توانست تصاویری از یک منطقه جدید ژئولوژیک تهیه نماید. این منطقه شامل لایه هایی رسوبی بود که احتمالا توسط آب مایع و رسوبات آن تشکیل شده است به اضافه آبگذرهای کوچکی که آنها نیز توسط آب مایع شکل گرفته بودند.

در اپریل 2001، ایالات متحده سفینه ادیسه مریخ را ارسال کرد. این سفینه تجهیزاتی را برای آنالیز شیمیایی ترکیب بندی سطح مریخ و لایه های زیرین آن به منظور کشف وجود یخ آب در سطح و یا زیر سطح این سیاره و همچنین مطالعه پرتوهای پیرامون مریخ به همراه داشت. ادیسه مریخ در اکتبر 2001 در مداری نزدیک سیاره قرار گرفت. در سال 2002، این سفینه مقادیر زیادی یخ آب در زیر سطح مریخ کشف نمود. بیشتر یخ کشف شده در منطقه جنوبی سیاره و در قسمت جنوب 60 درجه عرض جغرافیایی قرار دارد. دانشمندان انتظار دارند که در نیمکره شمالی، قسمت شمال 60 درجه عرض جغرافیایی، نیز یخ وجود داشته باشد. به هرحال در زمانی که اکتشاف صورت می گرفت مقادیر زیادی دی اکسید کربن منجمد در منطقه وجود داشت و مانع از شناسایی لایه های زیرین می شد. یخ آب پیدا شده در یک متری زیر خاک وجود دارد. 50 درصد از حجم این خاک را یخ آب تشکیل می دهد. کل حجم یخ کشف شده 10.400 کیلومتر مکعب است، یعنی دو برابر حجم لازم برای پر کردن دریاچه میشیگان.

پیمایشگر مریخ نتوانست در عمق بیش از 1 متر یخ پیدا کند. به همین دلیل دانشمندان هنوز نمی توانند حجم کلی یخ موجود در مریخ را تخمین زنند.
در آگوست سال 2003 مریخ به زمین نزدیکتر شد. فاصله آن در 60.000 سال اخیر به این نزدیکی نبوده است. در آن سال دانشمندان سه سفینه جدید را به این سیاره ارسال کردند. ماموریت مارس اکسپرس مربوط به آژانس فضایی اروپا بود و شامل یک مدارگرد مجهز به تجهیزات علمی و یک مریخ نشین به منظور آنالیز خاک سیاره و کشف مدارک وجود حیات می شد. ایالات متحده نیز دو مریخ نورد به نامهای اسپریت (Spirit) و آپورچونتی (Opportunity) به مریخ ارسال کرد تا به کاوش در مناطق مختلف سطح مریخ بپردازند.

در دسامبر 2003، مارس اکسپرس به مداری پیرامون مریخ رسید و مریخ نشین بیگل 2 (Beagle) را به سطح سیاره فرستاد. مارس اکسپرس بلافاصله شروع به ارسال تصاویر و دیگر اطلاعات به زمین نمود اما سرپرستان این ماموریت موفق به برقراری ارتباط با بیگل نشدند و این مریخ نشین در سیاره گم شد. در اوایل ژانویه 2004، مریخ نورد امریکایی اسپریت با موفقیت فرود آمد. آپورچونتی کمی دیرتر ارسال شد و در همان ماه آن نیز با موفقیت فرود آمد. این دو مریخ نورد تصاویر دقیقی از پدیده های سطح مریخ ارسال کردند و شروع به آنالیز سنگها و خاک آنجا به منظور پیدا کردن مدرکی حاکی بر وجود حجم زیادی آب مایع در سطح مریخ در گذشته های نه چندان دور نمودند.

در مارس 2004، دانشمندان امریکایی اعلام کردند که آنها به این نتیجه رسیده اند که در منطقه مریدیانی پلانیوم (Meridiani Planum) یعنی جائیکه مریخ نورد آپورچونتی در آن فرود آمد، زمانی مقادیر زیادی آب مایع وجود داشته است. مدرک آنها برای این ادعا سنگی بود که از قسمتهای زیرین به بیرون سر زده بود. آنالیزهای آپورچونتی نشان داد که این سنگ حاوی مقادیر زیادی نمک سولفات است که دارای سولفور و اکسیژن می باشد. در سیاره زمین، این مقدار نمک سولفات تنها در سنگهایی یافت می شود که یا در درون آب شکل گرفته اند و یا مدتها در معرض جریان آب بوده اند.

ماموریت مریخ نوردها تنها برای 90 روز زمانبندی شده بود اما از آنجا که هر دوی آنها به خوبی کار می کردند مدت ماموریتشان تمدید شد. در ژوئن 2004، آپورچونتی به داخل چاله ای بزرگ رفت و به آنالیز سنگهای زیرین آن منطقه پرداخت. اسپریت نیز در همان ماه با طی مسیری به طول 3 کیلومتر به مجموعه ای از تپه های مشهور به تپه های کلمبیا رسید. آنها ماهها به کاوش خود در این مناطق ادامه دادند.

منبع:
Squyres, Steven W. "Mars." World Book Online Reference Center. 2004. World Book, Inc.
ترجمه: لنا سجادیفر
ارسال شده توسط lena sajadifar

+ نوشته شده در Mon 14 May 2007ساعت 11 AM توسط A^2 |

the solar system

A solar system is a group of heavenly bodies consisting of a star and the planets and other objects orbiting around it. We are most familiar with our own solar system, which includes Earth, seven other major planets, and the sun. Our solar system also includes many smaller objects that revolve around the sun, such as dwarf planets, meteoroids, and comets; and a thin cloud of gas and dust known as the interplanetary medium. More than 100 moons, also called satellites, orbit the planets.

An orbiting solar telescope known as the Solar and Heliospheric Observatory (SOHO) studies the sun's interior, its atmosphere, and the solar wind, a stream of electrically charged particles that flow from the sun's surface. The European Space Agency launched the telescope in 1995. Image credit: NASA/ESA/Solar & Heliospheric Observatory

Besides the sun, Earth, and Earth's moon, many objects in our solar system are visible to the unaided eye. These objects include the planets Mercury, Venus, Mars, Jupiter, and Saturn; the brightest asteroids; and occasional comets and meteors. Many more objects in the solar system can be seen with telescopes.

Since the 1990's, astronomers have discovered many planets orbiting distant stars, though the planets cannot be seen directly. By studying the masses and orbits of these planets, astronomers hope to learn more about solar systems in general. For example, our own solar system contains four small, rocky planets near the sun—Mercury, Venus, Earth, and Mars—and four giant, gaseous planets farther out—Jupiter, Saturn, Uranus, and Neptune. Astronomers were surprised to find that other stars have giant, gaseous planets in close orbits. For example, a planet nearly the size of Jupiter orbits the star 51 Pegasi closer than Mercury orbits our own Sun.

Our solar system

The sun is the largest and most important object in our solar system. It contains 99.8 percent of the solar system's mass (quantity of matter). The sun provides most of the heat, light, and other energy that makes life possible.

The sun is much larger than Earth. From the sun's center to its surface, it is about 109 times the radius of Earth. Some of the streams of gas rising from the solar surface are larger than Earth.

The sun is much larger than Earth. From the sun's center to its surface, it is about 109 times the radius of Earth. Some of the streams of gas rising from the solar surface are larger than Earth. Image credit: World Book illustration by Roberta Polfus

The sun's outer layers are hot and stormy. The hot gases and electrically charged particles in those layers continually stream into space and often burst out in solar eruptions. This flow of gases and particles forms the solar wind, which bathes everything in the solar system.

Planets orbit the sun in oval-shaped paths called ellipses, according to a law of planetary motion discovered by German astronomer Johannes Kepler in the early 1600's. The sun is slightly off to the side of the center of each ellipse at a point called a focus. The focus is actually a point inside the sun—but off its center—called the barycenter of the solar system.

The inner four planets consist chiefly of iron and rock. They are known as the terrestrial (earthlike) planets because they are somewhat similar in size and composition. The four outer planets are giant worlds with thick, gaseous outer layers. Almost all their mass consists of hydrogen and helium, giving them compositions more like that of the sun than that of Earth. Beneath their outer layers, the giant planets have no solid surfaces. The pressure of their thick atmospheres turns their insides liquid, though they may have rocky cores.

Dwarf planets are round objects smaller than planets that also orbit the sun. Unlike a planet, a dwarf planet lacks sufficient gravitational pull to sweep other objects from the region of its orbit. As a result, dwarf planets are found among populations of smaller bodies. The dwarf planet Ceres, for example, orbits in a region of space called the Main Belt between the orbits of Mars and Jupiter. Ceres shares the Main Belt with millions of smaller asteroids.

Pluto is so far from Earth that even powerful telescopes reveal little detail of its surface. The Hubble Space Telescope gathered the light for the pictures of Pluto shown here.

Pluto is so far from Earth that even powerful telescopes reveal little detail of its surface. The Hubble Space Telescope gathered the light for the pictures of Pluto shown here. Image credit: NASA

Other dwarf planets orbit primarily beyond Neptune in a region of space known as the Kuiper Play this Pronunciation. «KY pur» belt. They share this region with many smaller, icy, cometlike bodies.Together, these objects are known as the Kuiper belt objects (KBO’s). Compared to the planets, KBO’s tend to follow irregular, elongated orbits. Dwarf planets of the Kuiper belt include Pluto and a larger body designated 2003 UB313.

Moons orbit all the planets except Mercury and Venus. The inner planets have few moons. Earth has one, and Mars has two tiny satellites. The giant outer planets, however, resemble small solar systems, with many moons orbiting each planet. Jupiter has at least 63 moons. Jupiter's four largest moons are known as the Galilean satellites because the Italian astronomer Galileo discovered them in 1610 with one of the first telescopes. The largest Galilean satellite—and the largest satellite in the solar system—is Ganymede, which is even bigger than Mercury. Saturn has at least 56 moons. The largest of Saturn's moons, Titan, has an atmosphere thicker than Earth's and a diameter larger than that of Mercury. Uranus has at least 27 moons, and Neptune has at least 13. The giant planets probably have more small moons not yet discovered.

Many dwarf planets, asteroids, and other bodies also have smaller moons. Pluto’s moon measures half Pluto’s diameter. 2003 UB313 has a smaller moon around 1⁄8 its diameter.

Rings of dust, rock, and ice chunks encircle all the giant planets. Saturn's rings are the most familiar, but thin rings also surround Jupiter, Uranus, and Neptune.

Comets are snowballs composed mainly of ice and rock. When a comet approaches the sun, some of the ice in its nucleus (center) turns into gas. The gas shoots out of the sunlit side of the comet. The solar wind then carries the gas outward, forming it into a long tail.

Ganymede, a moon of Jupiter, has craters and cracks on its surface. Asteroids and comets that hit Ganymede made the craters. The cracks are due to expansion and contraction of the surface.

Ganymede, a moon of Jupiter, has craters and cracks on its surface. Asteroids and comets that hit Ganymede made the craters. The cracks are due to expansion and contraction of the surface. Image credit: NASA

Astronomers divide comets into two main types, long-period comets, which take 200 years or more to orbit the sun, and short-period comets, which complete their orbits in fewer than 200 years. The two types come from two regions at the edges of the solar system. Long-period comets originate in the Oort cloud, a cluster of comets far beyond the orbit of Pluto. The Oort cloud was named after the Dutch astronomer Jan H. Oort, who first suggested its existence. Short-period comets come from the Kuiper belt. Many of the objects in the Oort cloud and the Kuiper belt may be chunks of rock and ice known as planetesimals left over from the formation of the solar system.

Asteroids are minor planets. Some have elliptical orbits that pass inside the orbit of Earth or even that of Mercury. Others travel on a circular path among the outer planets. Most asteroids circle the sun in a region called the asteroid belt, between the orbits of Mars and Jupiter. The belt contains more than 200 asteroids larger than 60 miles (100 kilometers) in diameter. Scientists estimate that there are more than 750,000 asteroids in the belt with diameters larger than 3/5 mile (1 kilometer). There are millions of smaller asteroids. Astronomers have even found several large asteroids with smaller asteroids orbiting them.

The asteroid Ida is about 35 miles (55 kilometers) long. It is one of thousands of asteroids in the asteroid belt, a region between the orbits of Mars and Jupiter.

The asteroid Ida is about 35 miles (55 kilometers) long. It is one of thousands of asteroids in the asteroid belt, a region between the orbits of Mars and Jupiter. Image credit: NASA

Meteoroids are chunks of metal or rock smaller than asteroids. When meteoroids plunge into Earth's atmosphere, they form bright streaks of light called meteors as they disintegrate. Some meteoroids reach the ground, and then they become known as meteorites. Most meteoroids are broken chunks of asteroids that resulted from collisions in the asteroid belt. During the 1990's, astronomers discovered a number of meteoroids that came from Mars and from the moon. Many tiny meteoroids are dust from the tails of comets.

Heliosphere is a vast, teardrop-shaped region of space containing electrically charged particles given off by the sun. Scientists do not know the exact distance to the heliopause, the limit of the heliosphere. Many astronomers think that the heliopause is about 9 billion miles (15 billion kilometers) from the sun at the blunt end of the "teardrop."

Formation of our solar system

Many scientists believe that our solar system formed from a giant, rotating cloud of gas and dust known as the solar nebula. According to this theory, the solar nebula began to collapse because of its own gravity. Some astronomers speculate that a nearby supernova (exploding star) triggered the collapse. As the nebula contracted, it spun faster and flattened into a disk.

The nebular theory indicates that particles within the flattened disk then collided and stuck together to form asteroid-sized objects called planetesimals. Some of these planetesimals combined to become the nine large planets. Other planetesimals formed moons, asteroids, and comets. The planets and asteroids all revolve around the sun in the same direction, and in more or less the same plane, because they originally formed from this flattened disk.

Most of the material in the solar nebula, however, was pulled toward the center and formed the sun. According to the theory, the pressure at the center became great enough to trigger the nuclear reactions that power the sun. Eventually, solar eruptions occurred, producing a solar wind. In the inner solar system, the wind was so powerful that it swept away most of the lighter elements -- hydrogen and helium. In the outer regions of the solar system, however, the solar wind was much weaker. As a result, much more hydrogen and helium remained on the outer planets. This process explains why the inner planets are small, rocky worlds and the outer planets, except for Pluto, are giant balls composed almost entirely of hydrogen and helium.

Other solar systems

Several other stars have disk-shaped clouds around them that seem to be solar systems in formation. In 1983, an infrared telescope in space photographed such a disk around Vega, the brightest star in the constellation Lyra. This discovery represented the first direct evidence of such material around any star except the sun. In 1984, astronomers photographed a similar disk around Beta Pictoris, a star in the southern constellation Pictor.

By the early 2000's, astronomers had discovered that more than 50 stars like our sun have planets orbiting them. In almost all cases, they found only one planet per star. All the planets found are probably gaseous with no solid surface.

Contributor: Jay M. Pasachoff, Ph.D., Field Memorial Professor of Astronomy and Director, Hopkins Observatory of Williams College.

How to cite this article: To cite this article, World Book recommends the following format: Pasachoff, Jay M. "Solar system." World Book Online Reference Center. 2004. World Book, Inc. http://www.worldbookonline.com/wb/Article?id=ar518960.

+ نوشته شده در Tue 8 May 2007ساعت 11 AM توسط A^2 |

فضا پيماي دو قلوي استريو STEREO تصويري سه بعدي 3D از سطح خورشيد ارسال كرد.

درست همان گونه که انحراف و فاصله جزئی بین چشم های انسان، امکان درک عمق تصویر را به انسان می دهد، قرارگیری این دو ماهواره در مدارهای تعیین شده نیز، امکان تهیه تصاویر سه بعدی از خورشید را فراهم می نماید. این نحوه قرارگیری فضاپیماها، هم چنین به آن ها این امکان را می دهد تا نسبت به اندازه گیری سرعت ذرات ساطع شده از سطح خورشید و میدان مغناطیسی اطراف خورشید نیز اقدام نمایند.این دو رصدخانه فضایی، طی ماموریت دوساله شان، اطلاعات ارزشمندی راجع به چگونگی شکل گیری خورشید، سیر تکامل و تغییرات رخ داده در آن و تاثیرات بین سیاره ای ناشی از انفجارهای رخ داده در سطح خورشید و توده های جرم ناشی از آن که از سطح خورشید خارج می شوند – از سهمگین ترین انفجارات موجود در منظومه شمسی – به زمین ارسال خواهند نمود.توانایی پیش بینی نمودن این انفجارها و آتشفشان های سطح خورشید، این امکان را به ماهواره ها و شبکه های انتقال نیرو در سطح زمین می دهد تا زمان کافی برای افزایش و به کارگیری اقدامات ایمنی داشته باشند و هم چنین درک بهتر این پدیده ها، به مهندسان و متخصصان کمک می نماید تا سیستم هایی ایمن تر و کارآتر را طراحی نمایند.. ماموریت "استریو" که در چارچوب طرح "کاوشهای زمینی-خورشیدی" اداره علوم فضایی سازمان ناسا قرار دارد،شامل دو فضاپیما است.هدف از ماموریت "استریو "،بررسی نحوه جریان انرژی و ماده از خورشید به سمت زمین و بدست آوردن ساختار سه بعدی و علت بروز فورانهای عظیم ماده که از لایه بیرونی خورشید،موسوم به تاج coronaبه سمت بیرون پرتاب می شوند است.همچنین دانشمندان به کمک این ماموریت،قادر به دریافت هشدارهای لازم در مورد فورانهای خورشیدی که مستقیما به سمت زمین حرکت می کنند هستند.

تصوير زير يكي از تصاوير تركيبي است كه از دو جهت مختلف تصوير برداري شده است.

براي مشاهده تصاوير بيشتر به اين سايت مراجعه نماييد : http://www.nasa.gov/mission_pages/stereo/news/stereo3D_press.html

سايت استريو : http://stereo.gsfc.nasa.gov

+ نوشته شده در Thu 26 Apr 2007ساعت 4 PM توسط A^2 |

Brightest Comet in Over Forty Years

Comet McNaught (C/2006 P1) has not only become the brightest comet SOHO has ever seen, but even the brightest comet observed in over forty years! The comet swung by the sun on Jan 12th - 15th, and is now emerging into the skies of the southern hemisphere. During its close encounter with our mother star, comet McNaught became a naked-eye object in broad daylight. It was discovered on August 7th, 2006 by the hugely successful comet discoverer Rob McNaught (Siding Spring Survey). At time of discovery, the comet was a very faint object, but the predicted perihelion distance (closest distance to the sun) of just 0.17 AU indicated already that the object had the potential to become very bright.

As you are probably aware, the LASCO instrument on-board SOHO has the ability to watch comets as they get extremely close to the Sun. Fortunately for us, comet McNaught has passed right through the LASCO C3 field of view! We do not know exactly the peak brightness of the comet yet, but it is definitely brighter than -3 mag! It is thus much brighter than comet NEAT or comet 96P/Machholz. In other words, comet McNaught is by far the brightest and most spectacular comet SOHO has ever seen!

Comet McNaught

Large JPEG Image / High-Res TIFF Image (4.8 MB)

Quicktime Movies: Large / Medium / Small
MPEG Movies: Large / Medium / Small

Comet McNaught: LASCO C3's color filter image

False-color image of comet McNaught using a LASCO C3 blue filter image with a short exposure time of 4.8 sec. This image shows the structure of the comet in more detail. The head of the comet, however, was so bright that it still saturated the CCD chip (see below). (High-Res TIFF Image)

The comet appeared in the field of view of SOHO's coronagraph LASCO C3 at around 02:00 UT (05:00 EDT) on January 12th. It passed its perihelion around 19:00 UT on January 12th, and exited C3's field of view at roughly 03:00UT on January 16th.

Since LASCO was built to observe the faint solar corona, its exposure times are not tuned to handle objects as bright as this extraordinary comet. In fact, comet McNaught is so bright that it saturates the CCD camera so that "bleeding" occurs along pixel rows. There is a bright horizontal streak on either side of the comet's head, because the charge leaks easier along the direction in which the CCD image is read out by the associated electronics.

The lower the magnitude number, the brighter the object. The brightest stars in the sky are categorized as zero or first magnitude. Negative magnitudes are reserved for the most brilliant objects: the brightest star is Sirius (-1.4); the full Moon is -12.7; the Sun is -26.7.

+ نوشته شده در Mon 16 Apr 2007ساعت 11 AM توسط A^2 |

آینده ای ترسناک

جمعه ۲۴ فروردین سال ۱۴۰۸ (سیزده آوریل ۲۰۲۹)، یک ساعت پس از غروب خورشید، منجمان آماتور سر به‌سوی آسمان بلند می‌کنند تا <ستاره> قدر سومی را تماشا کنند که به‌آرامی به‌سوی غرب در صورت فلکی خرچنگ در حرکت است. این جسم ماهواره‌ای مصنوعی نیست. قطعه سنگی است به‌اندازه ۳۲۰ متر به‌نام آپوفیس. با حرکت تقریباً یک درجه‌ای در هر دقیقه نسبت به‌ستاره‌های زمینه، پرواز خراشان سیارک از میان قلمرو ماهواره‌های زمین‌ثابت ما می‌گذرد.

با وجودی که این سیارک در سال ۱۴۰۸/۲۰۲۹ خطری محسوب نمی‌شود، رُبع قرن پیش از آن، کشف آپوفیس موجب شگفتی اخترشناسان در سراسر جهان و توجه بسیاری از مردم به‌پیامدهای جهانی خطر برخورد سیارک‌های نزدیک زمین با سیاره ما شد.
امروز، در فروردین ۱۳۸۶، درست ۲۲ سال تا گذر سال ۱۴۰۸/۲۰۲۹ سیارک باقی است. اما آن روز نیست که توجه و نگرانی ما را برانگیخته بلکه احتمال برخورد سیارک با زمین در هفت سال بعد از آن است. اخترشناسان این احتمال کم را همچون دستاویزی می‌دانند برای پاسخ بین‌المللی درخور به‌تهدید جهانی بسیار واقعی اما نادری که بشریت را برای حفظ سیارهِ خود متحد کند.

در تعطیلات کریسمس سال ۲۰۰۴ (زمستان ۱۳۸۳)، چند نفر از ما که خطر برخورد سیارک‌های نزدیک زمین را بررسی می‌کنیم یک نامه الکترونیکی(email) دریافت کردیم که ما را به‌جلسه‌ای مهم دعوت می‌کرد. دو مرکز جهانی پیش‌بینی برخورد سیارک‌ها (آزمایشگاه جت پروپالشِن ناسا در کالیفرنیا و دانشگاه پیزا در ایتالیا) قرار بود نخستین پیش‌بینی برخورد احتمالی جسمی با زمین را اعلام کنند؛ برخوردی با رتبه ۲ در مقیاس تورینو (مقیاس تورینو در شکل صفحهِ بعد توضیح داده شده است). گروهی از اخترشناسان، در حالی که تجهیزات جدید رصدخانه کیت‌پیک آریزونا را در تابستان همان سال آزمایش می‌کردند، سیارک را کشف کردند که موقتاً آن را ۴۰۰۲۴MN نامیدند. اما بعد سیارک گُم شد. در پاییز همان سال بارِ دیگر رصدش کردند و دریافتند که همان جسم گُمشده است.

رصدهای مستقل، که طی چند ماه انجام شده بود، به‌اخترشناسان امکان داد مداری نسبتاً دقیق برای سیارک پیش‌بینی کنند که احتمال اضطراب‌آور ۱ در۲۰۰ برخورد سیارک با زمین را در جمعه سیزدهم آوریل ۲۰۲۹ نشان می‌داد؛ برخوردی با نیروی تخریب‌کنندهِ هزاران مِگاتُن. بسیاری از ما در جامعه بررسی‌کنندگان خطر برخورد هرگز انتظار نداشتیم با تهدیدی چنین عظیم مواجه شویم.
تعیین اندازه سیارک ضروری بود، زیرا یک عامل در رُتبه‌بندی مقیاس تورینو شدت برخورد احتمالی است. قطعی نبودن قطر سیارک در بررسی‌های ابتدایی آن را از ۲۰۰ متر تا ۵/‌۱ کیلومتر ممکن می‌کرد. برخورد سیارکی ۲۰۰ متری می‌تواند سبب ویرانی اَبَر‌شهری عظیم شود یا سونامی وحشتناکی را ایجاد کند. اما جسمی ۵/‌‌۱ کیلومتری با نابود کردن لایه اُزُن و احتمالاً بلند کردن مقدار بسیاری غبار، که موجب تغییر دما در کل کره زمین می‌شود، می‌تواند فاجعه‌ای جهانی ایجاد کند.

در چند روز بعدِ، اخترشناسان آماتور و حرفه‌ای بسیاری در جهان این سیارک را رصد کردند و موقعیت آن را به‌مرکز خُرده‌سیاره‌های انجمن بین‌المللی نجوم (IAU) در دانشگاه هاروارد گزارش کردند. آزمایشگاه JPL ناسا و دانشمندان دانشگاه پیزا در ایتالیا با استفاده از این رصدهای جدید محاسبات مدار سیارک و احتمال برخورد آن با زمین را دوباره به‌روز کردند. به‌این ترتیب احتمال برخورد در روزهای بعدی مُدام بیشتر شد: ۱ به ۱۷۰ در ۲۳ دسامبر، ۱ به ۶۰ در ۲۴ دسامبر، ۱ به ۴۰ در ۲۵ دسامبر، و ۱ به ۳۷ در ۲۷ دسامبر. همچنین برخورد احتمالی در مقیاس تورینو به‌رده ۴ رسید. معمولاً، وقتی سیارکی با احتمال برخورد را بیشتر رصد می‌کنیم احتمال برخورد مُدام کمتر می‌شود. اما این بار همه چیز برعکس بود!

با این که توجه رسانه‌ها هم به‌این داستان بیشتر می‌شد، هرگز عنوان‌های جنجالی به‌آن اختصاص ندادند؛ عنوان‌هایی که حتی برای اجسامی با احتمال برخورد بسیار کمتر صفِحات روزنامه‌های جهان را پُر کردند. خوب تعطیلات کریسمس بود و روزنامه‌نگاران هم به‌تعطیلات رفته بودند! از سوی دیگر درست روز ۲۶ دسامبر (۵ دی) پدیده سونامی ویرانی عظیمی در جنوب شرق آسیا به‌بار آورد و توجه رسانه‌ها به‌آن فاجعهِ غم‌انگیز جلب شد. غافل از این که برخورد چنین سیارکی با آب‌های زمین چه سونامی فاجعه‌بارتری را پدید خواهد آورد.

+ نوشته شده در Mon 16 Apr 2007ساعت 11 AM توسط A^2 |

آشکار سازی جهان های دور

نويسنده : سارا سيگر

مترجم :آرش فراست

منبع : مجله S & T فوريه 2006

لازم به ذكر است اين نويسنده( Sara Seager) اختر فيزيكدان عضو دانشگاه كارنيج (Carnegie) واشنگتن و متخصص مطالعه بر روي سيارات فراخورشيدي است

ادامه مطلب

+ نوشته شده در Tue 20 Mar 2007ساعت 5 PM توسط A^2 |

مطالب قدیمی‌تر