معمولاً مردم سئوالاتي از اين دست ميپرسند: <اخترشناسان چگونه فواصل گسترده تا كهكشانهاي مختلف را اندازهگيري ميكنند؟> در پاسخ بهچنين سئوالاتي كهكشان آندرومدا نقش محوري بازي ميكند و اين پاسخها تصوير ما را از عالم ميسازد.
داستان آندرومدا، بهكمك هاليوود، يكي از معروفترين داستانهاست. فيلم <برخورد غولها> محصول سال ۱۹۸۱ بيانگر داستان برساوش، قهرمان يوناني، است.
خدايان براي برساوش هدايايي آوردند و او بيتاب بود كه زودتر آنها را امتحان كند. پس صَندَلهاي بالدار خود را بهپا كرد و بهجزيرهاي رفت كه <گورگون مدوزا>ي مخوف در آنجا بود؛ هيولايي نفرينشده كه هر كس بهچشمانش مينگريست بهسنگ تبديل ميشد. موهاي <مدوزا>، كه هر كدام مارِ زندهاي بود، او را عصبيتر ميكردند. برساوش از انعكاس نور در سِپرش براي بهدام انداختن او استفاده كرد و با يك ضربه شمشير سرش را قطع كرد. مارها همچنان پيچ و تاب ميخوردند كه برساوش سر را در كيسهاي جادويي انداخت و بهپرواز درآمد. در راه بازگشت، آندرومداي زيبارو را ديد كه بر صخرههاي كناره دريا بهزنجير كشيده شده بود و اژدهايي دريايي، بهنام قِيطُس، قصد داشت آن طُعمهِ زيبا را بِبلعد. قيطس بسيار بزرگتر از آن بود كه برساوش، حتي با شمشير جادويي خود، قادر بهكشتنش باشد. برساوش لحظهاي انديشيد، سرِ <مدوزا> را از كيسه بيرون آورد و مقابل چشمان قيطس نگهداشت و او را بهسنگ تبديل كرد. برساوش پس از نجات آندرومدا با او ازدواج كرد.
اخترشناسان دوران گذشته مجذوب زيبايي صورت فلكي آندرومدا و مبهوت لكهِ نور كِدِر در آن بودند. اين لكهِ نورانيِ كِدِر بهسحابي بزرگ معروف شده بود، زيرا نه چشمان بشر و نه تلسكوپهاي اوليه نميتوانستند هويتش را تشخيص دهند.
براي بيشتر اخترشناسان آماتور، ۳۱ M دورترين جرمي است كه با چشمان غيرمسلح ميتوان ديد (رصدگران تيزبين ۳۳M را نيز ميبينيد). حتي در بهترين شرايط رصدي، بدون دوربين دو چشمي و تلسكوپ، ميتوانيد جرم پَخِ كِدِر و كشيدهاي را بهقطر يك درجه ببينيد. اين اندازه دو برا بر قطر ماه كامل است.
در اوايل دهه ۱۹۵۰، روبِر ژونكيه، اخترشناس فرانسوي، براي محاسبه اندازهِ ظاهري كهكشان آندرومدا از دوربين دوچشمي استفاده كرد. او دريافت كه گستردگي اين كهكشان حدود ۱*۵ درجه است. آخرين اندازه پذيرفته شده، كمتر از اين مقدار است (۵/۳). جاي تعجب نيست كه پيش از اختراع تلسكوپ رصدگران بسياري بهاين جرم توجه داشتهاند. رصدگران آن دوران يك امتياز بزرگ داشتند؛ آسمان تاريك. قدر ظاهري كهكشان آندرومدا ۴/۳ است و رصدگري تيزبين، اجرامي تا قدر ۵/۶ را تشخيص ميدهد.
زمان پرتاب : ژوئن 2007
هدف : مدارگرد سیارکی
" سپیده دم" بخشی از مجموعه ماموریت های "اکتشاف" ( Discovery) ناسا است. این فضاپیما به سوی دو سیارک سرس (Ceres) و وستا (Vesta) ، دو تا از بزرگترین سیارکهای منظمه شمسی، خواهد رفت. هر یک از این دو سیارک فرآیند تکاملی بسیار متفاوتی داشتند که در چند میلیون سال اولیه پیدایش منظومه شمسی شکل گرفته است. سپیده دم با رصد هر دو آنها با ابزار های یکسان، در حقیقت به مطالعه و بررسی منظومه شمسی روزهای آغازین می پردازد و ویژگی های هر سیارک را نیز مورد بررسی قرار می دهد.
همچنین این فضاپیما با خود تراشه ای را حمل می کند که 360،000 نفر نام خود را در آن ثبت کرده اند تا به روی یکی از سیارکهای منظومه شمسی بفرستند.
زمان پرتاب: آگوست 2007
هدف: جستجوی آب در عرضهای شمالی مریخ
ماموریت ققنوس اولین ماموریت از برنامه جدید ناسا برای فرستادن فضاپیماهای کوچک و کم هزینه است. نام این ماموریت، که به نام پرنده ای افسانه ای است که پس از نابودی، حیات ِ دوباره می گیرد، به این دلیل انتخاب شده است که این فضاپیما قرار است از سطح نشینی استفاده کند که ماموریت شکست خورده Mars Surveyor Lander قرار بود از آن استفاده کند.
در ادامه جستجوی آب در مریخ، بهترین مکان برای بررسی، قطب ها هستند. ققنوس در بخش قطب شمال مریخ فرود خواهد آمد و در آنجا با بازوی روبوتیک خود لایه های یخ را تاعمق تقریبا نیم متر حفاری می کند؛ این لایه ها لایه هایی هستند که به دلیل تغییرات آب و هوایی فصلی ممکن است حاوی ترکیبات آلی باشند که برای شکل گرفتن حیات ضروری اند.
همچنین برای به روز کردن اطلاعات جوی و هواشناسی در مریخ، این فضاپیما جو مریخ را تا ارتفاع 20 کیلومتری مورد بررسی قرار خواهد داد.
ماموریت رصدخانه هرشل ( Herschel)
زمان پرتاب: سال 2007
هدف: رصد در طول موج فروسرخ دور
رصدخانه هرشل یک تلسکوپ فضایی است که کیهان را در طول موج فروسرخ دور رصد خواهد کرد. قرار است این رصدخانه علاوه بر اجرام نزدیک از نظر زمان و مکان، اطلاعات جدیدی را از ستارگان و کهکشان های دوردست و اولیه عالم نیز به ما بدهد. همچنین نگاه ویژه ای نیز بر منظومه شمسی خواهد داشت.
طول موج فروسرخ دور، طول موجی است که چشمهای انسان قادر به دیدن آن نیست و برای اخترشناسان اهمیت بسیاری دارد، زیرا بخش زیادی از کیهان در این طول موج تابش می کند؛ مانند بخش هایی که به دلیل دمای بسیار کم نمی توانند در طول موج های مرئی یا پرتو X تابش کنند، اما در دمایی حتی کمتر از سردترین نقطه زمین، همچنان می توانند در طول موج فروسرخ دور تابش کنند.
این ماموریت را سازمان فضایی اروپا (اسا) ترتیب داده است و 10 کشور، از جمله آمریکا، در طراحی و ساخت این رصدخانه همکاری داشته اند. انتظار می رود این تلسکوپ حداقل تا 3 سال داده های مناسبی برای ما بفرستد.
زمان پرتاب : سال 2007
هدف : نقشه برداری از تابش ریزموج زمینه کیهان
فضاپیمای پلانک ِ سازمان فضایی اروپا، در ادامه ماموریت های COBE و MAP، به مطالعه ساختار تابش ریزموج زمینه کیهان، که بازمانده کیهان آغازین است، می پردازد. این فضاپیما از ساختارهای بزرگ مقیاس نقشه برداری خواهد کرد.
ماموریت برنامه ریزی شده پلانک، دوبار نقشه برداری کامل از آسمان در طی 15 ماه است، اما انتظار می رود تا 5 سال قادر به گرفتن داده باشد.
داده های پلانک بر بسیاری از موضوع های مطرح در اخترفیزیک و کیهان شناسی، مانند نظریه های کیهان اولیه و ساختار کیهان، تاثیر خواهد گذاشت.
پلانک و هرشل در 3 ماه اول 2007م. با یک موشک پرتاب خواهند شد. پس از پرتاب از هم جدا می شوند و در دو مدار مختلف دور نقطه لاگرانژی 2 زمین-خورشید قرار می گیرند.
آخرین تصاویر فضاپيماي خورشيدشناس سوهو را اينجا ببينيد.
برای یافتن این دنباله دار می توانید از جدول زیر و نقشههای این مقاله استفاده کنید. منبع جدول: www.skyhound.com/sh/comets
عرض جغرافیایی وضعیت رصدی دنباله دار در 9 دی ماه(30 دسامبر) وضعیت رصدی دنباله دار در 16 دی ماه(6 ژانویه) وضعیت رصدی دنباله دار در 23 دی ماه(13 ژانویه) وضعیت رصدی دنباله دار در30 دی ماه(20 ژانویه) وضعیت رصدی دنباله دار در 7 بهمن ماه(27 ژانویه) 55o N صبحگاه، بسیار کم نور در افق شرق در موقعیت حدود 7:20 دیده می شود. شامگاه، بسیار کم نور در افق غرب در موقعیت حدود 16:40دیده می شود. موقع روز در جنوب آسمان در موقعیت حدود 12:40 بصورت کم نور دیده می شود. دیده نمی شود دیده نمی شود 40o N صبحگاه، بسیار کم نور در افق شرق در موقعیت حدود 6:50 دیده می شود. شامگاه، بسیار کم نور در افق غرب در موقعیت حدود 17:20دیده می شود. موقع روز در موقعیت 12:30 به طور کاملاً روشن دیده می شود دیده نمی شود دیده نمی شود استوا دیده نمی شود دیده نمی شود موقع روز در موقعیت 12:20 کملاً دیده می شود شامگاه، بسیار کم نور در افق غرب در موقعیت حدود 18:20دیده می شود دیده نمی شود 30o S دیده نمی شود دیده نمی شود موقع روز در موقعیت 12:30 کاملاً دیده می شود شامگاه، بسیار کم نور در افق غرب در موقعیت حدود 19:50دیده می شود. شامگاه، بسیار کم نور در جنوب آسمان در موقعیت حدود 20:00دیده می شود.
در زمانی که کاسینی اطلاعات شگفت انگيزی را از سطح تیتان جمع آوری می کرد،شش ابزار هویگنس در طی مدت ۲ ساعت و نیم کار مداوم،مناظر ديدنی را از سطح تیتان به تصویر کشیدند.
آتنا کاستنیس از رصدخانه پاریس می گوید:«با در نظر گرفتن تمام اطلاعات، تصویر باشکوهی از تیتان بدست می آید. تصاویر به دست آمده از طیف رادیومتر(DISR) سطحی را نشان می دهند که صاف و هموار نیست و دارای مجاری است که در اثر جریان ماده ای سیال به وجود آمده اند.»
جاناتان لونین از دانشگاه آریزونا می گوید:«ما قطعات دایره ای شکلِ یخ را در ناحیه فرود، مشاهده کردیم».
بر اساس گزارش های فرستاده شده از واحد علوم سطح (SSP)،فضاپیما در شن های متراکم شده، فرود آمده است.لونین معتقد است:«بررسی تمامی این موارد روشن کرد که هویگنس در یک جریان سیال فرود آمده است».سرانجام محققان با کروماتوگرافی از گاز و طیف سنجی جرمی(GCMS) توانستند نوع این ماده سیال را تعیین کنند. لونین می گوید:«متان برروی تیتان نقش آب بر روی زمین را دارد.اما هنوز مشخص نیست که به چه شکل است».
همچنین نتایج (GCMS) دو ایزوتوپ آرگون را نشان دادند. وجود آرگون ۴۰ نشان می دهد که درون تیتان هنوز فعال است که برای یک قمر امری غیر عادی است و نشانی بر وجود لایه ای عایق مانند و متشکل از یخ و متان است؛که حرارت را در بر می گیرند.گاهی اوقات این حرارت باعث فورانی از یخ در آتشفشان های خاموش می شود که به وسیله ی فضاپیمای کاسینی نیز گزارش شده است.از آنجایی که آرگون ۴۰ سنگین است و به سمت پایین جو حرکت می کند؛برای یافتن آن،وجود هویگنس بر روی سطح ضروری است.
دانیل گوتیه از رصدخانه پاریس بر این باور است که وجود آرگون ۳۶ نشان می دهد؛که تیتان بعد از تشکیل زحل و در زمانی که ابر گازی اولیه در حرارت ۴۰ کلوین خنک شده ومنظومه شمسی را تشکیل داده است،به وجود آمده است.
جو تیتان نیز باعث تعجب است. گوتیه می گوید:«یکی از کشف های هویگنس این است که سرعت باد در ارتفاع ۶۰ کیلومتری از سطح،کاهش می یابد و به صفر می رسد.»این مسئله برای دانشمندانی که سرگرم طراحی مدلی برای جریان جو این قمر هستند، رقابتی تازه را به وجود آورده است.
ابزار شناسایی ساختار جو هویگنس(HASI) دمای جو را در ارتفاع ۱۶۰۰ کیلومتری از سطح اندازه گرفت و نشان داد که جو این قمر از نیتروژن، متان و اتان تشکیل شده است.همانطور که آب در جو زمین ایجاد رطوبت می کند، متان و اتان هم همین نقش را در تیتان ایفا می کنند. هویگنس دمای ۹۴ کلوین و رطوبت %۴۵ را بر روی سطح تیتان نشان داد.
هویگنس زمینه ای برای تفسیر اطلاعات دریافتی از کاسینی را در اختیار دانشمندان علوم سیاره ای قرار می دهد. در ابتدای سال ۲۰۰۷، کاسینی وجود متان مایع در برکه های تیتان را نشان داد.این فضاپیما با مشارکت آمریکا و اروپا ماموریت دیگری را از ۱۳ ژانویه ۲۰۰۷ تا تابستان ۲۰۰۸ آغاز کرده است.کریستف ساتین از دانشگاه نانت فرانسه می گوید:«یکی از این موارد بررسی برکه های کشف شده است».
تصویر جدید اسپیتزر(Spitzer) ستون های کامل و دست نخورده ی گازی را در کنار ابرهای بزرگ غبار نشان می دهد؛که به نظر می رسد در اثر یک انفجار ستاره ای داغ شده اند.اخترشناسان گمان می کنند که موج ضربه ی یک انفجار ابرنواختری با برخورد به یکی از این ستون ها در ۶۰۰۰ سال قبل موجب فرو ریختن آن شده باشد.به دلیل این که۷۰۰۰ سال طول می کشد تا نور این ناحیه به زمین برسد؛عکس برداری از آن تا۱۰۰۰ سال دیگر امکان پذیر نیست.
تصویر با شکوه سحابی عقاب که به وسیله ی تلسکوپ اسپیتزر گرفته شده است.این عکس ناحیه ای از ابر های آشفته و زادگاه ستاره های جدید در نور فرو سرخ را نشان می دهد.رنگ سبز نواحی سردتر وغبار آلود را نشان می دهد که شامل ستون های معروف آفرینش نیز می شود.
در این عکس،نمایی از سحابی عقاب(Eagle Nebula) مشخص است. ناحیه ای پهناور و پر آشوب از ستاره ها که در میان ابرها و ستون های گازوغبار قرار دارند و در میان آنها سه ستون معروف آفرینش نیز دیده می شوند.
نیکلاس فلاگی(Nicolas Flagey)از موسسه اخترفیزیک"spatiale"در فرانسه می گوید:«اشتیاق یک منجم هنگام دیدن عکس ستون های آفرینش را در یک دهه قبل به خاطر دارم.هم اکنون ما چیزهای جدیدی در این ناحیه پیدا کرده ایم.ناحیه ای که گمان می کردیم آن را خوب شناخته ایم.» وی فارغ التحصیل مرکز علمی اسپیتزر ناسا در موسسه ی تکنولوژی کالیفرنیا در پاسادنا است و نتایج کار خود را در جلسه ی انجمن نجوم آمریکا در سیاتل ارائه داد.
اخترشناسان تا مدت ها تصور می کردند که موج یک انفجار ابرنواختری پایانی برای این ستون های مشهور است. این ناحیه تقریبا حاوی ۲۰ ستاره ی آماده برای انفجار است و تنها پارامتر مهم زمان است. مشاهدات اخیر اسپیتزر نشان می دهد؛که یکی از این ستارگان قبلا منفجر شده است و پیشینیان ما باید حدود ۱۰۰۰ تا ۲۰۰۰ سال قبل آن را به صورت ستاره ی درخشانی در آسمان دیده باشند.
هنگامی که یکی از این ستون های گازی فرو بریزند،گاز و غبار آنها پخش خواهد شد و موجب آشکار شدن ستاره هایی می شود که داخل این ستون ها متولد شده اند یا در حال شکل گیری هستند.همچنین ممکن است نسل جدیدی از ستاره ها از گاز و غبار فرو ریخته به وجود آیند.
تلسکوپ فضایی اسپیتزر در ناحیه ی فروسرخ رصد می کند. ناحیه ای که طول موج آن از نور مرئی بیش تر است و چشم انسان قادر به تشخیص آن نیست. رصد در این ناحیه این امکان را به رصد گر می دهد تا بسته به طول موجی که در آن رصد می کند؛بتواند خود ناحیه یا داخل آن را ببیند. در تصویرجدید،سه ستون کوچک،شفاف و سبز رنگ دیده می شوند.همچنین در داخل یکی از این ستون ها ستاره ای در حال شکل گیری است.
بالای ستون ها ابر عظیمی از گاز داغ دیده می شود که در تصویر با رنگ قرمز مشخص است. دانشمندان بر این باورند که این ناحیه در اثر موج ضربه ی یک انفجار ابرنواختری داغ شده است. مدرکی که فلاگی و تیمش در این باره ارائه می کنند شباهت بین شکل این گاز و گازهای باقی مانده از یک انفجار ابر نو اختری است. این گاز و غبار حالتی شبیه به یک پوسته دارد که نشان دهنده ی حرکت امواج یک ابرنوختر درفضا است.
دکتر آلبرتو نوریگا کرسپو(Dr. Alberto Noriega-Crespo)مشاور آقای فلاگی در مرکز علمی اسپیتزر می گوید:«چیزی غیر از نور ستاره این گاز را گرم می کند.ما به کمک اسپیتزر و با رصد در ناحیه فروسرخ توانسته ایم جواب این مسئله را پیدا کنیم».
منبع: www.spaceflightnow.com